GroenLinks: blij, maar geschokt

GroenLinks vierde woensdag feest, maar de winst is minder zoet dan gehoopt

GroenLinks-leider Jesse Klaver op de uitslagenavond.
GroenLinks-leider Jesse Klaver op de uitslagenavond. Foto David van Dam

Goed gedaan hoor, was het gevoel bij de aanhang van GroenLinks op de uitslagenavond in Utrecht: de derde overwinning op rij, onder leiding van Jesse Klaver, en straks naar het zich laat aanzien een ruime verdubbeling in de Eerste Kamer. Dus ja: veel applaus en gejoel bij de eerste uitslagen die binnenkwamen – al had de partij uit piëteit met de slachtoffers van de aanslag van maandag in deze stad voor een ingetogen feestje gekozen.

Politiek gezien was er een andere reden om niet al te euforisch te zijn: de nog veel grótere overwinning van Forum voor Democratie.

‘Relevanter dan ooit’

De top van de partij probeerde vooral het goede nieuws te benadrukken. „Wij zijn relevanter dan ooit”, sprak Paul Rosenmöller, de lijsttrekker voor de Eerste Kamer, even voor half elf. Partijleider Klaver zei aan het eind van de lange avond dat het gelukt is „de sleutels in de Eerste Kamer in handen te krijgen”, zoals in de campagne was beloofd. „Dat is belangrijk”, reageerde Klaver op de voorlopige uitslag, wijzend op het kabinet-Rutte III dat zijn meerderheid in de senaat verliest.

Een week vóór de Provinciale Statenverkiezingen maakte het kabinet al een beweging naar links: Rutte III kondigde een door GroenLinks vurig bepleitte CO2-belasting voor bedrijven aan plus een belastingverlaging op de energierekening voor burgers. „Wij gaan Mark Rutte aan die beloftes houden”, klonk de partijleider strijdvaardig. In de laatste weken van de campagne probeerde Klaver steeds als serieuze gesprekspartner voor de coalitie over te komen: hij verscheen op verkiezingsbijeenkomsten niet langer met opgerolde hemdsmouwen, maar keurig in pak met das.

Woensdagavond wilde hij uitstralen die rol van nieuwe gedoger – „zeker op klimaat” – na de winst bij de provinciale verkiezingen nu werkelijk te kunnen gaan spelen. „We hebben gewoon een geweldig resultaat neergezet”, zei hij enthousiast tot zijn gehoor.

Maar in de danszaal van de Utrechtse club Winkel van Sinkel, bij de sympathisanten van GroenLinks, had de afschuw over het succes van Baudet de overhand. „Zeker na maandag”, aldus geschiedenisstudent Maurits Luiten uit Utrecht. „Het laten doorgaan van de campagne na die vreselijke aanslag hier in Utrecht heeft dus geloond.” Hij kan het niet begrijpen.

Fineke Andriessen uit Soest heeft een andere reden om geschokt te zijn. „Zag je de uitslag op Schiermonnikoog. Daar staat Forum op 11,6 procent! Hoe kan dat?! Op het groene eiland, met natuur, met een GroenLinks-burgemeester en voor zover ik weet geen problemen met integratie. Hoe kan Forum daar meer dan 11 procent scoren?!”

Eerder op de avond had ook Tweede Kamerlid Kathalijne Buitenweg ontstemd gereageerd op de nakende overwinning van Thierry Baudet. „Daar hoort dan officieel een felicitatie bij”, zei Buitenweg in reactie op de eerste exitpolls in de provincies Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland, „maar het is wel schrikken.”

Lyle Muns, oud-voorzitter van jongerenvereniging Dwars, is eveneens geschrokken van de opmars van Forum voor Democratie. Maar hij put er hoop uit. „Laat het voor ons een motivatie zijn om bij de komende campagnes, voor het Europees Parlement in mei en over twee jaar voor de Tweede Kamer, nog harder te knokken voor een nog betere score.”

Ook partijleider Klaver noemde dat desgevraagd een lichtpuntje voor de verkiezingscampagnes. „De overwinning van Forum maakt mij strijdbaar.”

Smerige politiek

Toch moet het voor Klaver wrang zijn dat hij de strijd in de oppositie van Thierry Baudet heeft verloren. Vrij plotseling zocht Klaver in de laatste dagen van de campagne juist hem uit als rechtstreekse opponent, en niet langer premier Rutte. Aanvankelijk vooral in de discussie over klimaatbeleid: „Winnen de klimaatontkenners of de klimaataanpakkers?”, riep Klaver op 11 maart op een verkiezingsavond in Tilburg.

Na de aanslag maandag in Utrecht werd de strijd grimmiger. Klaver verweet Forum voor Democratie „smerige politiek” te bedrijven door als enige partij de campagne niet op te schorten. Tegen deze door hem zo verfoeide politicus heeft Klaver het nu moeten afleggen.

Wat ook teleurstelt, voor GroenLinksers die woensdagavond snel met de eerste uitslagen op notitieblokjes zijn gaan rekenen: de nieuwe verhoudingen in de Eerste Kamer. Daar lijkt GroenLinks straks in juni weliswaar ruimschoots te verdubbelen, van 4 naar 9 zetels – precies zoals de campagneleiding had geambieerd. Maar anders dan gedacht levert dat geen monopoliepositie op om het kabinet-Rutte III op grote beleidsterreinen als klimaat en pensioen aan een meerderheid te helpen. Omdat de PvdA het verlies beperkt heeft weten te houden, kan de vorige coalitiepartner van premier Rutte die positie met 7 zetels óók gaan claimen.

Is GroenLinks nu relevanter dan ooit? Iedereen weet dat in elk geval één regeringspartij – het CDA van Sybrand Buma – liever met andere partijen zaken doet.