Europese leiders zoeken eenheid tegen ‘rivaal’ China

EU-top Europese regeringsleiders bespreken donderdag hoe de EU de concurrentie met China aankan.

Europa zoekt een antwoord op de steeds groter wordende concurrentie uit China.
Europa zoekt een antwoord op de steeds groter wordende concurrentie uit China. Foto Krisztian Bocsi/Bloomberg

Wat stelt het langzame continent tegenover de snelle machtsuitbreiding van China? Al bijna twee jaar kwam het er maar niet van om op een Europese top met alle regeringsleiders te praten over de Europese China-strategie. Altijd kwam er weer iets tussen. Brexit bijvoorbeeld.

Maar deze donderdag gebeurt het dan, onder het avondeten. Hoewel, de middagdiscussie over Brexit… Nee, voor Angela Merkel zijn de prioriteiten helder. Natuurlijk zal het in Brussel ook deze keer over het vertrek van het Verenigd Koninkrijk gaan, zei de bondskanselier in een video-vooruitblik. „Maar we gaan ons op deze top vooral bezighouden met vragen over de toekomst van Europa.”

En dat betekent, in de ogen van Merkel: met China. Of het nu over het nieuwe Europese industriebeleid, mededinging, innovatie of de digitalisering van de infrastructuur gaat, bijna alle economische beleidsdebatten in de EU zijn de laatste maanden in hoog tempo aan het ‘verchinezen’.

Mag Huawei meedoen aan het Europese 5G-netwerk? Zijn twee Europese kampioenen in de treinindustrie zonder fusie sterk genoeg om te concurreren met Chinese staatsbedrijven? Hoe kan worden voorkomen dat Europese start-ups hun kennis verkopen aan Chinese bedrijven? Kan Europa een eigen auto-industrie houden als China alle cruciale kennis en technologie voor de elektrische auto naar zich toetrekt? En kunnen landen als Italië, Griekenland en Portugal nog zonder Chinese investeringen?

Vorige week kwamen de Europese Commissie en buitenlandchef Federica Mogherini met een tienpuntenplan waarin China voor het eerst werd aangemerkt als een „systeemrivaal” die het liberaal-democratische bestuursmodel van Europa bedreigt. De EU moet „realistischer en assertiever” worden om nog op te kunnen tegen „de snel groeiende economische macht en politieke invloed” van China, staat in het plan.

Chinese ontwrichting

In een opvallende breuk met het kleurenblinde vrije-concurrentiedenken pleit de Commissie onder meer voor „evenwichtiger en meer wederkerige economische relaties” met China. Zo wil ze straks kunnen optreden tegen ontwrichting van de Europese interne markt door concurrenten met Chinese overheidssteun. Nu ontbreken daarvoor de juridische middelen.

Nog zo’n geopolitieke overweging: de Commissie wil voortaan ‘wederkerigheid’ in het industriebeleid, waardoor Chinese bedrijven niet meer onbelemmerd kunnen meeconcurreren in Europa op markten die China zelf gesloten houdt voor Europeanen.

Plannen daarvoor kwamen al eerder uit Brussel, zoals in 2016 , maar toen zagen de meeste lidstaten, aangevoerd door het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, er nog een protectionistische ‘Franse’ inbreuk in op het liberale marktbeleid van de EU.

Deze week hoopt de Franse president Emmanuel Macron alsnog afspraken te kunnen maken om Chinese investeerders uit Europa te kunnen weren als sprake is van een ongelijk speelveld in China. Frankrijk heeft in elk geval één sterke nieuwe bondgenoot gekregen: Duitsland.

Eerder dit jaar presenteerden eerst de Duitse werkgeversorganisatie BDI en daarna minister van Economische Zaken Peter Altmaier een nieuwe industrie-strategie. De hardere opstelling tegenover China viel op. De nieuwe visie van de Europese Commissie sluit daarbij aan.

Vooral door een aantal strategische Chinese overnames in de afgelopen jaren heeft Duitsland het vertrouwen verloren dat het op eigen, nationale kracht grip kan houden op de economische infrastructuur. Drie jaar nadat het Chinese bedrijf Midea de Duitse batterijen- en robotmaker Kuka heeft overgenomen, is bijvoorbeeld de vrees gegroeid dat Duitsland zijn positie als auto-industriële macht zal verliezen doordat er geen Europese batterij bestaat voor de elektrische auto van de toekomst. Politici noemen de Europese batterij nu vaak als eerste doel van nieuw Europese innovatiebeleid.

Intussen heeft China in bijna elke sector positie gekozen om de data-economie te beheersen. Maandag zette een denktank van de Commissie de gevolgen op een rijtje in een studie over het Europees industriebeleid. Op bijna elk gebied, van zonnepanelen tot telecom, loopt Europa al ver achter in kapitaal, investeringen en technologische kennis. Maar ook in regelgeving; zo is China allang bezig internationale communicatiestandaarden naar zijn hand te zetten. Ook voor bijvoorbeeld 5G.

Veiligheidsrisico

In de nieuwe strategische China-visie van de Commissie wordt het een Europees veiligheidsrisico genoemd dat er geen regels zijn om 5G te beschermen tegen Chinese controle. 5G-netwerken vormen straks „de ruggegraat van onze samenlevingen en economie”, oordeelt de Commissie, „die miljarden objecten en systemen verbindt, inclusief gevoelige informatie en communicatietechnologiesystemen in cruciale sectoren”.

De vraag is of het niet te laat is. Behalve economisch is China ook politiek sneller dan Europa. Nadat de Europese regeringsleiders op de top van gedachten hebben gewisseld, reist de Italiaanse premier Giuseppe Conte vrijdag terug naar Rome om de Chinese president Xi Jinping te ontvangen. Italië zal dan als eerste grotere Europese lidstaat – en G7-lid – toetreden tot de Chinese Nieuwe Zijderoute, die gepaard gaat met grote Chinese investeringen in de infrastructuur. Een nieuwe Europese China-strategie ten spijt.