De VVD is opgelucht, maar Rutte moet wel aan de bak

Uitslagenavond VVD Bij de VVD vrezen ze even dat Forum voor Democratie de grootste wordt in de Eerste Kamer. Maar aan het einde van de avond is het zelfvertrouwen terug.

Partijleider Mark Rutte van de VVD tijdens de uitslagenavond van de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen.
Partijleider Mark Rutte van de VVD tijdens de uitslagenavond van de Provinciale Staten- en Waterschapsverkiezingen. Foto Lex van Lieshout/ANP

VVD’ers zijn opgewekte mensen. Vol zelfvertrouwen ook. Maar aan het begin van de avond schemert onder de oppervlakte toch onzekerheid. Terwijl in Grand Café Silva Ducis in Den Bosch enorme schalen bitterballen rondgaan, zeggen VVD’ers met een biertje in de hand dat ze de grootste partij blijven. Maar het klinkt weinig overtuigend. Het waren toch gekke dagen, zeggen ze. Met die aanslag maandag in Utrecht. Je weet niet wat dat met de uitslag doet.

De laatste weken stond de VVD op licht verlies in de peilingen. Angst was er vooral voor de opkomst van Forum voor Democratie – Thierry Baudet was uitgegroeid tot de belangrijkste concurrent op rechts.

Bij de eerste exit poll, die van Zuid-Holland, valt het stil bij de VVD. De liberalen worden als eerste genoemd: min 1,9 procentpunt. Valt mee, is de eensluidende conclusie. Bij het forse verlies van de PVV klinkt verbijstering door in een langgerekt ‘ooooooh’. Maar als FvD als allerlaatste in het rijtje wordt genoemd, is de verbazing van de gezichten af te lezen. Vanuit het niets heeft de partij van Baudet maar liefst 16,1 procent van de stemmen gekregen én meteen de koppositie van de VVD overgenomen, „Een slagveld”, oordeelt een VVD’er aan de bar. Vier jonge Brabantse VVD’ers proberen elkaar moed in te spreken. „Het verlies vált nog mee”, zegt de een. „We moeten echt de rest afwachten”, zegt de ander. Maar die onzekerheid aan het begin van de avond was er toch niet voor niks.

CDA en PVV harder geraakt

De tweede en derde exitpoll stellen de VVD’ers iets meer gerust. De VVD lijkt maar een klein beetje te lijden te hebben gehad van FvD. Althans, in vergelijking met de rest. In de provincies Zuid-Holland, Noord-Brabant en Gelderland bedraagt het verlies van de liberalen tussen de 1,4 en 1,9 procentpunt. Het CDA en met name de PVV lijken veel harder geraakt. Daar vliegen de percentages en zetelaantallen naar beneden.

Als om tien uur de exit poll komt voor de Eerste Kamer manen de VVD’ers elkaar tot stilte. Nu komt het erop aan: zijn ze wel of niet de grootste gebleven? De VVD komt uit op twaalf zetels, één minder dan vier jaar geleden. Forum voor Democratie komt uit het niets op tien zetels. „Too close to call”, oordeelt NOS-presentatrice Dionne Stax. De VVD’ers lijken het niet te horen. Bier! Bitterballen! Fijn dat we in ieder geval nog de grootste zijn, zeggen ze tegen elkaar. Hoe het straks verder moet in de senaat, met die ruk naar rechts, dat zien we later wel weer.

Om kwart voor elf verschijnt Klaas Dijkhoff op het podium in Silva Ducis. Hij durft vooruit te lopen op de definitieve uitslag. „Het ziet ernaar uit dat het weer gelukt is. Dat we weer de grootste zijn.” Eerst feliciteert hij GroenLinks, daarna Forum voor Democratie. Meteen daarop volgt een sneer aan de partij van Baudet: „Ik hoop dat we nu ook gaan zien wie het zijn en wat ze gaan doen. Als je zo flink wint, hoort erbij dat je verantwoordelijkheid neemt.”

Na zijn speech is dit het mantra onder de VVD’ers. Knap wat Baudet heeft gepresteerd, zegt bijvoorbeeld minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat), maar nu moet hij het waarmaken. „Adel verplicht”, zegt zij. „Hij kan nu niet alleen maar aan de zijlijn blijven schreeuwen.”

Lees het liveblog van de verkiezingsavond

Ruim een half uur na Dijkhoff komt betreedt partijleider Mark Rutte het café. Op het nummer ‘Sweet Caroline’, refererend aan zijn black-out de avond ervoor bij het slotdebat van de NOS. Toen hij zijn tekst even kwijt was, riep hij om zijn politiek assistent: „Caroliene! Help!” Nu heet hij de aanwezigen „ook namens Caroliene van harte welkom”. De VVD’ers schaterlachen.

Rutte zegt dat zijn „ragfijne politiek gevoel” hem zegt dat zijn derde kabinet de meerderheid in de Eerste Kamer verliest, maar de premier is ervan overtuigd dat het lukt meerderheden te vinden en met „verstandige mensen verstandige besluiten” te nemen. Rutte beklemtoont dat hij de opdracht van de kiezers goed heeft verstaan: „We zullen zoeken naar breed draagvlak.” 

Pas donderdagochtend blijkt dat FvD tóch meer stemmen heeft gekregen dan de VVD. Forum is uitgekomen op 14,4 procent van de stemmen, de VVD op 13,8. Die ene senaatszetel minder, daar kon de VVD best mee leven, maar het verlies van de koppositie – dát is een grote klap.