De campagne ging in elk geval níet over de provincie

Het campagnethema verschoof door de schietpartij in Utrecht van klimaat naar migratie. Het verkiezingsdebat ging in elk geval niet over de provincie. En hoe groot is het probleem van het kabinet als het zijn meerderheid in de Eerste Kamer verliest?

AANGEPASTE TOON: Ineens gaat het niet meer over het klimaat - na de schietpartij in Utrecht is het thema van de campagne plotseling migratie. Dat leidde tot verwarring bij politici, die bij het verkiezingsdebat van de NOS hun eigen stellingen mee mochten nemen, maar die al vóór de aanslag hadden aangeleverd. ”Ik had hier misschien liever over veiligheid gesproken”, bekende Gert-Jan Segers toen hij een stelling over de energietransitie inbracht. Lodewijk Asscher complimenteerde Mark Rutte met zijn optreden, toen de premier Asscher er net van had beschuldigd “groepen tegen elkaar op te zetten”. Aan het begin werd de toon meteen gezet, toen alle debaters hun zegje mochten doen over de gebeurtenissen in Utrecht. Rutte en Asscher spraken over de hulpverleners en slachtoffers, maar Wilders hekelde de ”krokodillentranen” van Rutte en Buma die “deze mensen” hadden binnengelaten. Het voornemen om de campagne ”op aangepaste toon” te hervatten, mislukte.

PROVINCIE EN WATERSCHAPPEN: Over de provincie werd nauwelijks gesproken. Drie keer werden de provincies genoemd, telde NRC, de waterschappen één keer. Alleen Marianne Thieme, met haar betoog over megastallen, had een thema te pakken waar de provincies daadwerkelijk over gaan. Rob Jetten wilde het met Jesse Klaver zelfs over internationale samenwerking hebben: op Twitter kwam de vraag op welke provincie ook alweer over het Europese leger gaat. Terwijl er wel wat te kiezen valt in de provincie. Waar wordt bijgebouwd? Welke openbaar vervoerlijn komt er wel, of juist niet? Waar komen windmolens te staan? De provincie gaat erover. Wil je alles weten over heemraden, geborgde zetels en getrapte verkiezingen? Luister deze aflevering van onze podcast Haagse Zaken.

FACTCHECKS: Ook werd in het tv-debat weer gestrooid met ‘feiten’. Die niet altijd bleken te kloppen. NRC trok negen uitspraken uit het debat na. “Dit kabinet investeert meer dan de PvdA had gewild”, beweerde Buma. “Grotendeels onwaar”, is het oordeel van de factcheck. Volgens Henk Krol zijn de pensioenen al tien jaar niet geïndexeerd - onwaar. Volgens Marianne Thieme moeten “per dag vijf boeren bedrijven stoppen” - klopt ook niet. Marijnissen had wel een punt toen ze zei dat de zorg in Nederland de afgelopen tien jaar “zeker niet goedkoper” is geworden. Lees hier alle factchecks.

VERKIEZINGSDEBAT: Eerder op de dag mondde het vragenuur uit in een verkapt verkiezingsdebat. Geert Wilders zei dat hij een motie van wantrouwen tegen minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie wil indienen: “Wegwezen!” Thierry Baudet eiste dat de minister zich uitsprak over het verband tussen immigratiebeleid en de aanslag. Andere politici vielen Baudet hard aan omdat hij maandagavond zijn verkiezingsbijeenkomst had laten doorgaan (“smerige politiek”, aldus Jesse Klaver) en te laat kwam bij de herdenking van de slachtoffers in de Tweede Kamer (“geen fatsoen” volgens Rob Jetten). De kritische vragen, bijvoorbeeld over waarom Gökmen T. op vrije voeten was, kon Grapperhaus nog niet beantwoorden. De meeste partijen brachten daar begrip voor op, maar als de verkiezingen voorbij zijn en meer duidelijk is, zal Grapperhaus met antwoorden moeten komen.

MEERDERHEID: “Wij gaan het kabinet niet aan een meerderheid helpen, zij moeten óns aan een meerderheid helpen.” Jesse Klaver claimde, net als PvdA-leider Lodewijk Asscher, dat zijn partij het kabinet niet gaat helpen als het zijn meerderheid in de Eerste Kamer verliest. Is dat eigenlijk een groot probleem? Uit een analyse van NRC blijkt dat tweederde van de wetgeving van Rutte III door álle partijen wordt aangenomen. Zowel GroenLinks als PvdA steunde zo’n 95 procent van de wetgeving van Rutte III. Het kabinet kan alsnog in serieuze problemen komen - beide partijen stemden afgelopen jaar bijvoorbeeld tegen het Belastingplan, waarin alle fiscale maatregelen voor het volgende jaar vastgelegd worden. Volgens politicoloog Simon Otjes is er geen reden voor het kabinet zich zorgen te maken: “In Nederland pleegt de Eerste Kamer geen onnodige obstructie.”

BAUDET MEESTBESPROKEN: De afgelopen dagen had iedereen het over Thierry Baudet - hij zette als enige zijn verkiezingscampagne voort. Ook daarvoor al was Baudet de meestbesproken politicus in de media, blijkt uit een analyse van NRC. Henk Otten van Forum voor Democratie was samen met Selçuk Öztürk van Denk de meestbesproken lijsttrekker voor de Eerste Kamer. Toch is het bereik van Klaas Dijkhoff en Jesse Klaver groter; zij worden vaker genoemd in media met een groot bereik, en op radio en tv zijn zij vaker genoemd. De lijsttrekkers uit de provincie van Forum voor Democratie kwamen nauwelijks in media voor. De provinciale politici van CDA en VVD werden het meest besproken.

QUOTE VAN DE DAG:

“Je hebt het allemaal goed voorbereid en fuck, je kunt het argument niet verzinnen.”

Mark Rutte baalde dat hij een black-out kreeg tijdens het verkiezingsdebat, en zijn politiek assistent Caroliene Hermans om hulp moest vragen.