D66: teleurgesteld, maar het verlies valt mee

D66 levert in. In de peilingen werd een forser verlies voorspeld. „We waren hierop voorbereid.”

Door onze redacteur

Bij D66 hanteren ze twee tactieken op de avond waarvan ze al lang wisten dat ze zouden verliezen. De eerste: frame verlies als iets positiefs. De tweede: praat zoveel mogelijk over de campagne, niet over de uitslag. En dus hadden D66-ers die bijeen kwamen in de Verkadefabriek in Den Bosch voor de uitslagenavond een consistente boodschap: de campagne, die was wél erg succesvol/geslaagd/om trots op te zijn/knap gedaan.

Het lukt niet de hele avond om vast te houden aan die strategie. Als de eerste exitpoll van Zuid-Holland wordt gepresenteerd, valt er een stilte over de zaal. Daarin verliest D66 drie zetels. Als vervolgens blijkt dat Forum voor Democratie vanuit het niets tien zetels lijkt te winnen, hapt de zaal bijna collectief naar adem. Iemand roept: „Neeeeee!”

Fractievoorzitter van de Europafractie van D66 Sophie in ’t Veld vertelt nog voor de eerste exitpoll dat ze de pieken en dalen van de partij inmiddels gewend is. „Ik ben inmiddels al 30, 35 jaar lid. Ik heb alle ups en downs wel meegemaakt.’’

Paul van de Plassche, D66-lid in Klimaatdrammer-trui, blijft er minder koeltjes onder. Hij is geschrokken van de winst voor Forum. Dat de VVD, ook een coalitiepartij, minder hoeft in te leveren komt volgens hem door Mark Rutte. „De VVD heeft een sterke voorman”, zegt hij. „En D66 een wat minder sterke.” Jetten is „te jong en te oneveraren” volgens Van de Plassche.

Opgelucht

Om iets voor half elf betreedt fractievoorzitter Rob Jetten de zaal, onder luid en langdurig applaus. Hij staat er opmerkelijk vrolijk bij voor een politiek leider die in alle exitpolls voor de provincies en in die voor de Eerste Kamer zetels heeft ingeleverd. „Ik denk dat maar weinig van ons een paar maanden geleden hadden gedacht dat D66 zo’n goede exitpoll voor de Eerste Kamer zou hebben.”

Kajsa Ollongren, vice-premier en minister van Binnenlandse Zaken, fluistert hem na zijn speech vanuit het publiek toe: „Goed gedaan!”

Op dat moment is alleen de eerste exitpoll voor de senaat gepubliceerd, D66 levert drie zetels in: van 10 naar 7. In de peilingen werd een forser verlies voorspeld van 5 zetels. Dat verklaart de sfeer op de avond. Er is wél teleurstelling, maar de sfeer is niet bedrukt, eerder opgelucht.

De afgelopen dagen had Jetten geen goed woord over voor de grote winnaar van de avond, Forum voor Democratie, toen Baudet weigerde de campagne stil te leggen na de aanslag in Utrecht. Op woensdagavond zegt Jetten dat hij Baudet desondanks niet vooraf van samenwerking uitsluit: „Ik sluit dat nooit uit, ik wil dat vanuit de inhoud bekijken. De PVV sluiten we uit vanwege een aantal standpunten die ze nog altijd hanteren. Bij Forum zullen we moeten afwachten wat de inzet wordt.”

Maar Jetten kan zo snel geen onderwerpen noemen waarop hij zou kunnen samenwerken: „Baudet heeft een paar keer gezegd dat hij alleen wil samenwerken als Ollongren en Wiebes aftreden, als we geen klimaatakkoord krijgen, als we het Marrakesh-pact alsnog niet tekenen en misschien zelfs alleen als we Nederland naar een Nexit duwen.” Op de vraag of er onderwerpen zijn waarop hij wél samen kan werken met Baudet zegt Jetten: „Dat zal nog maar moeten blijken. Ik heb nog weinig constructieve voorstellen van Forum gezien op thema’s als onderwijs of pensioenen. Maar ik doe wel een oproep aan Baudet: met zoveel zetels heb je een verantwoordelijkheid om te kijken waar je kunt samenwerken.”

Jetten ziet niet gebeuren dat de coalitie nu met één oppositiepartij een gedoogakkoord zou sluiten, al zou dat theoretisch wel kunnen met bijvoorbeeld alleen de Partij van de Arbeid. Hij wil per onderwerp kijken met welke partij samengewerkt kan worden.

„We waren hierop voorbereid”, zegt Kamerlid Vera Bergkamp. Ze vindt het „knap” wat Forum voor Democratie voor elkaar heeft gekregen. Kamerlid Pia Dijkstra: „De winst van Forum voor Democratie zegt ons wel wat, maar ik moet er nog over nadenken wát het nou zegt.” Nog voor middernacht vertrekt Jetten. Een paar uur later blijkt dat D66 alsnog vier zetels verliest in de Eerste Kamer. De partij houdt er zes van de tien over.