Cycloon Idai is een humanitaire ramp

Natuurgeweld in zuidelijk Afrika Mozambique kent wel een waarschuwingssysteem. Maar tegen het geweld van de cycloon Idai was weinig uit te richten.

Praise Chipore sliep toen het water kwam. Ze ligt nu in een ziekenhuis in Chimanimani, in het westen van Zimbabwe, net over de grens met Mozambique. Hier kwam de cycloon Idai vrijdag aan nadat hij dwars over Mozambique was geraasd. Even later lag Chipore onder het puin van haar verwoeste huis. „Mijn dochter die met mij in bed lag, werd bij mij weggespoeld”, zei ze tegen de BBC. Haar ogen zijn dieprood, haar gezicht zit vol blauwe plekken en verwondingen.

Al weken had de regio te kampen met zware regenval en stormen. Een van die stormen ontwikkelde zich tot een cycloon, die afgelopen donderdagnacht met windsnelheden van 177 kilometer per uur in Mozambique aankwam en ook in Malawi en Zimbabwe verwoestingen aanrichtte.

In Mozambique zijn volgens president Filipe Nyusi nu al meer dan 200 doden geteld. Mogelijk tienduizenden huizen zijn verwoest. Ook de buurlanden Zimbabwe (98 doden) en Malawi (58 doden) zijn ernstig getroffen. Naar verwachting blijft het tot donderdag regenen in de regio. Volgens schattingen zijn meer dan 400.000 mensen dakloos geworden.

Nationale rouw

Nyusi, die drie dagen nationale rouw heeft afgekondigd, vloog per helikopter over het getroffen gebied en zag overal dode lichamen drijven. Hij verwacht dat het dodental oploopt tot boven de duizend. Ook in Zimbabwe en Malawi wordt gevreesd voor meer doden.

Het hardst getroffen is Beira, de vierde stad van Mozambique. In en rondom deze havenstad wonen ruim een half miljoen mensen. Beira staat voor 90 procent onder water, op sommige plaatsen tot wel zes meter diep. Reddingswerkers spreken van een nieuwe, vijftig vierkante kilometer grote oceaan in het binnenland van Mozambique.

Bekijk ook de fotoserie over de door Idai veroorzaakte verwoesting

De slechte verbindingen maken het lastig in direct contact te komen met hulpverleners in het gebied. Op sommige plaatsen wordt vanuit helikopters en met drones bekeken hoeveel hulp er nodig is.

„Het gebied was maandag pas toegankelijk voor hulpverlening, vier dagen nadat de cycloon over het gebied was getrokken”, zegt Belinda van der Gaag, woordvoerder van het Internationale Rode Kruis. „De overlevenden waren in bomen geklommen en zaten op de daken van huizen. De komende dagen wordt nog steeds hevige regenval verwacht, waardoor de situatie alleen maar kan verslechteren.”

Deze humanitaire crisis wordt elk uur erger, zei Hervé Verhoosel van het Wereldvoedselprogramma (WFP) tegen persbureau AP. Veel mensen zitten nog steeds vast op de daken van gebouwen. Er worden voedselpakketten, water en dekens gedropt. Reddingswerkers halen nog steeds mensen uit overstroomde gebieden. „De mensen die vanuit de lucht te zien zijn hebben geluk. Onze eerste prioriteit ligt nu bij het redden van mensen en hen naar een veilig gebied te transporteren.”

Tekst loopt door onder de kaart:

Het pad dat de cycloon Idai heeft gevolgd.

Illustratie NRC/Bron: ERCC

Waarschuwingssysteem

Mozambique, Malawi en Zimbabwe hebben vaker te kampen met droogte, en tekorten aan voedsel die daarvan het gevolg zijn, dan met overstromingen. Maar sinds de rivier de Limpopo in het voorjaar van 2000 buiten haar oevers trad, waarbij meer dan 700 mensen omkwamen, wordt in Mozambique gewerkt aan een vroegtijdig waarschuwingssysteem.

De meeste aandacht gaat daarbij uit naar de riviergebieden. Maar de duizenden kilometers lange kustlijn vormt ook een groot gevaar. Tien procent van alle cyclonen wereldwijd ontstaan in dit zuidwestelijke deel van de Indische Oceaan.

Het Internationale Rode Kruis werkte bij de ontwikkeling van het waarschuwingssysteem nauw samen met de lokale bevolking. Er zijn comités samengesteld om bij een calamiteit de coördinatie op zich te nemen. En er wordt regelmatig geoefend hoe bewoners zichzelf en hun kinderen meer veiligheid kunnen bieden. Of dit systeem heeft gewerkt, en slachtoffers heeft kunnen voorkomen, valt op dit moment niet te zeggen.

In Mozambique komen jaarlijks vier tot vijf cyclonen aan land, zelden in de zwaarste categorie. Maar ook minder zware cyclonen kunnen in dit kwetsbare gebied grote schade aanrichten.

Mede door klimaatverandering houdt de lucht meer vocht vast dan in het verleden, zegt Corene Matyas van de universiteit van Florida tegen National Geographic. Voor cyclonen betekent dit dat ze meer zware slagregens veroorzaken. En een stormvloed leidt door zeespiegelstijging eerder tot overstromingen.

„Begin vorige week wisten we dat er een cycloon zou komen”, zegt woordvoerder Van der Gaag van het Internationale Rode Kruis. Vrijwilligers van de hulporganisatie waarschuwden mensen om te schuilen en veilige plekken te zoeken. Hulpgoederen werden alvast naar het gebied gebracht. Vorige week maandag waarschuwde het Nationaal Instituut voor Rampenmanagement in Mozambique al voor de cycloon. Het is onduidelijk hoeveel mensen er tijdig zijn geëvacueerd.

De Zimbabweaanse president Emmerson Mnangagwa arriveerde dinsdag in het getroffen gebied en zei dat de Verenigde Arabische Emiraten, Zuid-Afrika, Botswana, Namibië en Angola hulp hebben aangeboden. Buurland Tanzania heeft 238 ton aan voedsel en medicijnen naar het getroffen gebied gevlogen.

De video bovenaan deze pagina werd gefilmd door een drone en toont de verwoesting van het kustgebied van de stad Beira in Mozambique, daags nadat de cycloon Idai daar aan land kwam. Video: Rode Kruis.