EU zet Britten voor het blok: geen uitstel zonder akkoord

Brexit Het ultimatum van EU-president Tusk zet May zwaar onder druk. Het verzet tegen haar komt van alle kanten. Op hun beurt zijn de Europese lidstaten niet gerust op Britse steun voor May. Als zij faalt, moeten ze zelf een keuze maken.

De Britse premier May woensdag na een persconferentie in haar ambtswoning in Downing Street. Ze vroeg aan de EU uitstel, maar kreeg van de Europese president Tusk in plaats daarvan een ultimatum.
De Britse premier May woensdag na een persconferentie in haar ambtswoning in Downing Street. Ze vroeg aan de EU uitstel, maar kreeg van de Europese president Tusk in plaats daarvan een ultimatum. Foto Mark Duffey / AFP

Jarenlang zeiden Brexiteers bij de Conservatieven hetzelfde: maak je geen zorgen, de EU komt pas vlak voor 29 maart over de brug. Zo werkt de EU, zeiden ze. Pas als de crisis een hoogtepunt bereikt en de afgrond dreigt, zijn concessies mogelijk.

De Brexit is inderdaad in die eindfase aanbeland. Alleen is het niet de EU, maar zijn het de Britse politici die de komende dagen keuzes moeten maken die de toekomst van het land, de koers van de Brits-Europese betrekkingen en hun politieke loopbanen zullen bepalen: de deal van premier May begin volgende week alsnog goedkeuren, toch eind maart zonder deal vertrekken, of de Brexit afstellen.

Dat is het gevolg van de ontwikkelingen op woensdag. May schreef haar Dear Donald-brief aan Europees president Tusk om respijt aan te vragen voor uittreden. De premier wenst kort uitstel, tot eind juni om tot een parlementaire meerderheid te komen voor haar exit-plan. Kort uitstel kan verleend worden, maar alleen als het Lagerhuis akkoord is met de Brexit-deal, antwoordde Tusk later op de dag.

Zo lopen de belangen van Tusk en May deels synchroon: ze voeren de druk op het Lagerhuis op om toch een manier te vinden om met de deal van May te kunnen leven. Tegelijkertijd plaatst Tusk May voor het blok: laatste kans om de Brexit te regelen. Het politieke lot van May is verbonden aan kort uitstel. Als het Lagerhuis de Brexit langdurig uitstelt, zal zij dat niet als premier verkopen, zei May in het Lagerhuis.

De komende dagen, tot en met 29 maart, worden koortsachtig, onvoorspelbaar, zenuwslopend en verhit. De logica is dat onder druk alles vloeibaar wordt. Daar heeft het Lagerhuis absoluut geen zin in. Het verzet tegen May komt van alle kanten. Brexiteer Peter Bone waarschuwde dat May verraad pleegt als ze uitstel aanvraagt. Dominic Grieve, een pro-Europese Tory, zei: „Ik heb mij nog nooit zo geschaamd lid van de Conservatieven te zijn. Ik kan wel huilen.”

May is nooit een populaire premier geweest, maar inmiddels is ze een groter obstakel geworden voor een ordentelijke Brexit dan dat haar interventies helpen. Haar partij vindt haar schadelijk. Het Lagerhuis is het beu dat zij volksvertegenwoordigers negeert en koeioneert. En zowel in de Britse politiek en in de EU vraagt men zich af of het slim is verder te praten en dealen met een politicus die wellicht spoedig niet meer aan de macht is.

Door onze correspondent Melle Garschagen in Londen

Als Britten niet happen, beslist EU zelf: uitstel of eruit

Het moment nadert dat de Europese regeringsleiders een pijnlijke beslissing over Brexit moeten nemen. Enkele uren voordat zij deze donderdagmiddag aan hun lentetop in Brussel beginnen, lijken de Britten nu echt alle regie kwijt over hun vertrek uit de Europese Unie.

Woensdagmiddag kwam EU-president Donald Tusk met een ultimatum. Alleen als het Lagerhuis vóór 29 maart instemt met het uittredingsakkoord, komt er een kort uitstel van Brexit, kondigde hij aan. De Europese leiders spreken dan donderdag op de top alvast af of dit tot 30 juni duurt, zoals May wil – of tot eind mei, kort voor de Europese verkiezingen.

Dit is nu nog de enige kans op een spoedige Brexit volgens de uitonderhandelde overgangsvoorwaarden. Het is in feite een oproep aan het Lagerhuis nu eindelijk te luisteren naar May. Als het de derde keer wel raak is, volstaat een briefje volgende week om het te regelen. Anders is een spoedige Brexit met overgangsregels definitief uit zicht.

Gerust zijn ze er niet op in Brussel. Als de Brexitonderhandelingen tot nu toe iets hebben geleerd, is dat May het altijd aflegt tegen Brexiteers die haar dwingen tot een ramkoers met de EU. Dat kan uiteindelijk leiden tot het zwartste scenario: dat de EU27 gedwongen worden zelf te kiezen tussen No Deal – met alle economische gevolgen van dien – of langer uitstel, zonder uitzicht op een Britse consensus.

Onheilspellend voor de Britten is dat in bijna alle EU-lidstaten aan elk uitstel van Brexit inmiddels een expliciete voorwaarde wordt gekoppeld: het functioneren van de EU mag niet in gevaar komen.

Dat heeft gevolgen als er volgende week weer geen meerderheid in het Lagerhuis voor het uittredingsakkoord is. Dan is uitstel alleen nog denkbaar als de Britten meedoen aan de verkiezingen voor het Europees Parlement tussen 23 en 26 mei. Niet meedoen en toch nog in de EU zitten zou leiden tot rechtszaken over de geldigheid van de verkiezingen.

De Duitse bondskanselier Merkel lijkt het verst richting langer uitstel te willen gaan. Het vermijden van No Deal is voor Duitsland nog steeds prioriteit – net als voor Nederland en Ierland, die het zwaarst getroffen worden. De Franse president Macron is strenger. Voor hem is de vraag intussen of de politieke gevolgen van een slepende Brexit niet ernstiger zijn dan de schade van een harde Brexit.

De kans lijkt klein dat zo’n besluit deze donderdag al valt. Er is nog tijd: zo nodig komt er volgende week een extra Brexit-top. En die is dan echt beslissend.

Door onze correspondent René Moerland in Brussel