Zuid-Holland: hoop op een ‘moedig college’

NRC verslaat de Statenverkiezingen vanuit elke provincie. Lees hier meer over de campagne, de verkiezingsdag en de uitslagen in Zuid-Holland.

Stemmen in een sporthal in Rotterdam.
Stemmen in een sporthal in Rotterdam. Foto Robin Utrecht/ANP

Uitslagenkaart

Deze kaart wordt gedurende de dag geüpdatet. Bekijk de uitslag per gemeente via het zoekveld.

De uitslagenavond vanuit het provinciehuis van Zuid-Holland

De grote vraag van de avond in het provinciehuis van Zuid-Holland: „Waar is Forum voor Democratie?” Of eigenlijk: „Wie is Forum voor Democratie?” Want niemand heeft lijsttrekker Rob Roos ontmoet; hij deed niet mee aan de debatten. En op de uitslagenavond woensdag is de partij niet aanwezig.

Het zorgt voor een rare sfeer. De hal van het provinciehuis staat grotendeels vol met verliezers, zo blijkt als om klokslag negen uur de exitpoll van Ipsos/NOS op een groot scherm wordt geprojecteerd. Dan valt het stil. Verlies. Verlies. Verlies. Verlies. Er wordt gesist. Er klinkt ‘oeh’ en „ai” en nog eens „ai”. Zelfs de SGP, met haar trouwe achterban op Goeree-Overflakkee en in de Alblasserwaard, verliest.

Wie de winnaars zijn, wordt snel duidelijk: GroenLinks gaat naar vijf zetels (van drie), nieuwkomer Denk (met één zetel) en vooral nieuwkomer Forum voor Democratie. De laatste partij is in één klap de grootste in Zuid-Holland met elf zetels. Maar waar de partij voor staat in deze provincie is onduidelijk.

En wat de dag van morgen gaat brengen, is daardoor onzeker. Kan er een college van Gedeputeerde Staten gevormd worden mét Forum?

„In de Staten is er een breed gedragen gevoel dat we juist in Zuid-Holland aan de slag moeten met duurzaamheid. Laten we hopen dat er gezond verstand is”, zegt Adri Bom van het CDA, dat van 7 naar 3 zetels ging. Ria Oosterop (D66, van 7 naar 5) zegt: „Klimaat is hier het allerbelangrijkste: we willen in Zuid-Holland écht wat bereiken.” Ook Lies van Aelst (SP, 5 naar 2) zegt: „Het merendeel van de partijen wil aan de slag met duurzaamheid. Dat wordt een uitdaging als FvD daaraan niet wil meedoen.”

Maar wat precies het standpunt van Forum is over bijvoorbeeld het warmtenet dat de provincie wil aanleggen, weet ze niet. „Ik weet niet eens hoe ze eruitzien. Ik hoop vooral dat ze bereid zijn zich in te zetten voor Zuid-Holland.” Dat is ook de hoop van Floor Vermeulen (VVD) die lijsttrekker Roos „een keer is tegengekomen”: „Ik ga ervan uit dat de mensen op de lijst hun werk in de provincie op een goede manier zullen doen.” Coalitiepartij VVD wist het verlies te beperken tot één zetel.

Ook de grootste oppositiepartij, de PVV, verloor fiks (8 naar 4 zetels). ChristenUnie en PvdA bleven stabiel.

Het lijkt lastig opnieuw een vierpartijencoalitie te vormen. „Het kan straks met meer partijen, maar dat vraagt om compromissen”, zegt commissaris van de koning Jaap Smit. Hij roept de partijen op in te zien dat het belang van Zuid-Holland voorop staat: „Van al het geld dat Nederland verdient, wordt 22 procent in deze provincie verdiend. We kunnen het ons niet permitteren eindeloos stil te staan.”
Het is aan de winnaar , aan Forum voor Democratie nu de onderhandelingen te beginnen. Smit hoopt vooral op „een moedig college”.

21:05 - Eerste exitpoll Zuid-Holland: 10 zetels Forum voor Democratie

De eerste exitpoll is binnen: in Zuid-Holland staat nieuwkomer Forum voor Democratie op 10 zetels (van 0 naar 10 dus). VVD staat op 9, dat is 1 minder dan vier jaar geleden. Het zetelaantal van PVV halveert (van 8 naar 4), hetzelfde gebeurt bij de SP (van 5 naar 2).

Dat maakte NOS zojuist bekend op basis van onderzoeksbureau Ipsos. Om 21.20 uur volgt Noord-Brabant, Gelderland om 21.40 uur. De eerste landelijke exitpoll maakt NOS om 22.00 uur bekend.

Zo verliep de campagne in Zuid-Holland

Was er een verkiezingscampagne gaande in Zuid-Holland? Ja, er stonden verkiezingsborden met de posters van zeventien partijen. Ja, er waren debatten, voor wie de moeite nam uit te vinden waar die dan waren of op welke lokale radiozender die plaatsvonden. Het tv-debat tussen zes provinciale lijsttrekkers, van RTV Rijnmond en Omroep West samen, zou maandagavond worden uitgezonden maar werd vanwege de aanslag in Utrecht pas dinsdagmiddag vertoond.

Heel heftig werden de debatten niet. En van verkiezingsopwinding was in Zuid-Holland ook nauwelijks sprake.

Kwesties spelen er genoeg in deze dichtstbevolkte provincie: de krappe woningmarkt en daarbij de vraag of er in het Groene Hart of aan de kust moet worden gebouwd, de eventuele groei van Rotterdam The Hague Airport (het vroegere Zestienhoven), bereikbaarheid en de vraag of er meer asfalt of beter ov moet komen, duurzaamheid en bijbehorende windmolens, zonnepanelen of warmtenetten.

Maar het ontbrak in Zuid-Holland aan één prangend thema waarover uitgesproken politieke verschillen zijn waar te nemen. De afgelopen vier jaar werden de Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland ook gevormd door een brede coalitie van VVD (10 zetels), CDA (7), D66 (7) en SP (5), waarbij PvdA en ChristenUnie/SGP ideologisch hadden kunnen aanhaken. Het ging in de provincie om compromissen. De verwachting is dat komende vier jaar een vijfde partij nodig zal zijn voor coalitievorming.

Over een aantal kwesties is bovendien al overeenstemming bereikt: de Provinciale Staten besloten afgelopen termijn dat de geluidsoverlast van Rotterdam The Hague Airport in geen enkel scenario mag toenemen. Dat beperkt de uitbreidingsmogelijkheden. Alleen de PVV - de grootste oppositiepartij met 8 zetels - vindt het economisch- en werkgelegenheidsbelang van het vliegveld te groot om beperkingen aan geluid op te leggen. GroenLinks wil onderzoek naar eventuele sluiting of een vliegveld op zee.

Over woningbouw zijn ook alle partijen het eens dat er meer moet worden gebouwd (door gemeenten) en niet in het groen. Hoewel de VVD vindt dat er aan de randen van de stad gebouwd kan worden, terwijl de SP bijvoorbeeld binnenstedelijk nog kansen ziet. En waar bijvoorbeeld de PvdA meer sociale woningen wil, wil het CDA voor alle segmenten bouwen.

Vier nieuwe partijen doen in Zuid-Holland mee: Forum voor Democratie, Denk, Nida en Code Oranje.

Lees ook het artikel uit de NRC-serie over de identiteit van provincies: De Zuid-Hollander poldert zich resultaatgericht suf
Lees ook een reportage vanaf de tribune van het Provinciehuis: Eén burger bij een debat over 17,5 miljoen