In Zeeland overheersen schrik en verbazing

NRC verslaat de Statenverkiezingen vanuit elke provincie. Lees hier meer over de campagne, de verkiezingsdag en de uitslagen in Zeeland.

Stembureau Zorgcentrum Cederhof in Kapelle.
Stembureau Zorgcentrum Cederhof in Kapelle. Foto Merlin Daleman

Uitslagenkaart

Deze kaart wordt gedurende de dag geüpdatet. Bekijk de uitslag per gemeente via het zoekveld.

 

De uitslagenavond vanuit het provinciehuis in Middelburg

Bijna niemand kent de winnaar. F.C. Walravens is de naam die woensdag bovenaan de kandidatenlijst van Forum voor Democratie in Zeeland prijkte. Hij is nergens te vinden op het provinciehuis in Middelburg, waar de uitslagen van de dertien gemeenten binnendruppelen.

De bezoekers zijn verrast door de winst van Forum. Het CDA scoort opmerkelijk goed, wint zelfs, en blijft de grootste partij. Maar veel andere partijen verliezen en likken hun wonden. „Ik schrik me rot”, zegt vertrekkend gedeputeerde Ben de Reu (PvdA). „Studenten stemmen massaal op Thierry Baudet omdat hij er leuk uitziet, terwijl hij gewoon staat te liegen.” Zijn lijsttrekker, Anita Pijpelink, is „erg bezorgd” over hoe Forum „verantwoordelijkheid” zal nemen, door samen met andere partijen Zeeland bestuurbaar te houden. „Om samenwerken staan ze niet echt bekend.”

Zeeland werd de afgelopen vier jaar bestuurd door een ‘regenboogcoalitie’ van CDA, VVD, SGP en PvdA. Die coalitie behoudt een krappe meerderheid. Vooral de VVD verliest flink. Wordt Forum een nieuwe coalitiepartner? „Ik ga daar helemaal niks over zeggen”, zegt Robert Brunke, nummer drie op de Zeeuwse lijst voor Forum. „Ik drink nu even een biertje.”

VVD-lijsttrekker Kees Bierens ziet de stem voor Forum vooral als „een proteststem”. Bierens: „Maar de kiezer heeft altijd gelijk.” Ook SGP-gedeputeerde Harry van der Maas is „verbaasd” dat een partij „zonder echt programma en zonder gezicht” zoveel succes kan hebben. Commissaris van de koning Han Polman denkt, in een eerste reactie, dat de aantrekkingskracht van Forum te maken kan hebben met „het verlangen naar vroeger, naar een tijd die niet meer bestaat en misschien nooit heeft bestaan”.

Er verandert veel in de wereld, die bovendien ingewikkeld wordt gevonden. „In die situatie vinden mensen het prettig als iemand duidelijke, eenvoudige taal spreekt.” Hij hoopt dat er niettemin opnieuw een „fatsoenlijk, stabiel” bestuur kan worden gevormd. „Dat is hier de traditie.” Het is ver na middernacht. De maan hangt als een ronde kogel boven Middelburg. De uitslag van Terneuzen komt binnen. Hoppa: 15 procent van de stemmen voor Forum voor Democratie. Iemand heeft de voornaam van de lijsttrekker opgeduikeld. Hij blijkt Fred te heten. Fred Walravens. Onthoud die naam.

21:00 - Meeste Zeeuwen stemmen ook op waterschap

Het is binnen in het stembureau drukker dan buiten op straat in Middelburg. “We hebben een mooie opkomst”, vertellen de vrijwilligers in de Gasthuiskerk, waar de hele dag een vrij constante stroom bezoekers het rode potlood hanteert. Wat bij dit stembureau, vlakbij Provinciale Staten, het meest opvalt? “Dat bijna iedereen niet alleen voor de provincie maar ook voor het waterschap stemt.” Van de bijna achthonderd stemmers hebben er slechts ongeveer tien niet voor het waterschap gestemd, schatten de medewerkers. Ze zitten er al vanaf vanochtend vroeg. En dan moet het tellen nog beginnen. “Het is leuk om te doen”, zeggen ze. “En je spreekt nog eens iemand.”

17:30 - Verkeerde stembiljetten aangetroffen in Emmen en Vlissingen, stemmen ongeldig

Bij stembureaus in Emmen en Vlissingen zijn vandaag zo’n honderd stembiljetten aangetroffen die voor een andere provincie bedoeld waren. Dat meldt Binnenlandse Zaken woensdagmiddag in een interne nieuwsbrief aan de stembureaus.

Een deel van de kiezers heeft inmiddels met een verkeerd afgeleverd biljet gestemd. Die stemmen zijn ongeldig, meldt Binnenlandse Zaken in de brief. Het ministerie roept medewerkers van stembureaus op alert te zijn en goed te controleren of de juiste stembiljetten worden uitgegeven. Eerder was al bekend dat stemmers in de gemeente Vlissingen (Zeeland) biljetten voor Zuid-Holland hadden gevonden (tien in totaal).

Voor de stemmen van kiezers die een stembiljet voor de waterschappen per ongeluk in de bus voor Provinciale Staten gooiden en andersom is er niets aan de hand, zegt de Kiesraad-woordvoerder. Die blijven gewoon geldig.

Zo verliep de campagne in Zeeland

De overeenkomsten zijn groter dan de verschillen. Er zijn weinig politieke partijen in het relatief arme Zeeland die niet meer geld van het Rijk en de andere provincies willen lospeuteren – om de Westerscheldetunnel tolvrij te maken bijvoorbeeld.

Geregeerd is er de afgelopen vier jaar door een ‘regenboogcoalitie’ van CDA, VVD, SGP en PvdA die te kampen kreeg met twee dure tegenvallers: de sanering van het terrein van de voormalige fosforfabriek Thermphos én de kostenoverschrijding bij de verbouwing van een provinciale weg (de Sloeweg), een kwestie die een CDA-gedeputeerde de kop kostte.

Alle partijen worstelen met de vraag hoe je het wegtrekken van jongeren een halt moet toeroepen, en hoe je werknemers kunt werven die de zesduizend vacatures moeten vervullen die over enkele jaren in de provincie worden verwacht. Hoe maak je Zeeland aantrekkelijker? Hoe zorg je dat de rest van de wereld de provincie niet alleen roemt om de rust en de natuur en het landschap, maar er ook wil wonen en werken?

De meeste partijen willen het landschap niet offeren aan vakantieparken of pretfabrieken. Liever bouwen ze een piekfijn wegennet, aangezien je in Zeeland lastig kunt reizen zonder auto, of leggen het accent op openbaar vervoer: meer intercity’s naar Brabant en Holland, elektrische deelauto’s en belbussen.

Verdeeld zijn de partijen verder over de kerncentrale, waarvan er in Borssele misschien nog wel een tweede zou kunnen komen, al is een besluit daarover aan politiek Den Haag. Oneens zijn de partijen het ook over verdere herindeling van de dertien gemeenten met samen ruim 383.000 inwoners, misschien ooit tot één gemeente.

Het zijn kleine politieke verschillen, als je ze afzet tegen de gezamenlijke strijd van Zeeland om ‘erbij’ te mogen horen, bij de rest van Nederland.

Lees ook het artikel uit de NRC-serie over de identiteit van provincies: In Zeeland gaat de band met het water verloren