Noord-Holland: breed verbond van middenpartijen lijkt enige optie

NRC verslaat de Statenverkiezingen vanuit elke provincie. Lees hier meer over de campagne, de verkiezingsdag en de uitslagen in Noord-Holland.

Stembureau 14 in basisschool Blokwhere in Volendam
Stembureau 14 in basisschool Blokwhere in Volendam Foto Rob van Dullemen

Uitslagenkaart

Deze kaart wordt gedurende de dag geüpdatet. Bekijk de uitslag per gemeente via het zoekveld.

 

De uitslagenavond vanaf het provinciehuis in Haarlem

Goed, het is maar een exitpoll en ook nog die van Zuid-Holland. Toch klinken in Haarlem even na negenen ‘oeh’s’ en ‘ahh’s. „Die gaan we vanavond vast vaker horen”, zegt de spreekstalmeester.

Geduld moeten ze wel hebben in de Johan Remkeszaal van het provinciehuis. Noord-Holland is traditioneel langzaam met tellen. Maar als de eerste gemeenten binnenkomen, is duidelijk dat de kiezers ook in deze provincie de politieke verhoudingen op hun kop hebben gezet. In Uitgeest is Forum voor Democratie in één klap de grootste geworden, in Zandvoort ook – met bijna een kwart van de stemmen.

Nergens klinkt gejuich, want FvD is op het provinciehuis in geen velden of wegen te bekennen. Lijsttrekker Johan Dessing laat de uitslagenavond aan zich voorbijgaan. Hij is tijdens de campagne sowieso niet op straat gesignaleerd en heeft aan geen enkel debat meegedaan. „Forum is hier een soort spookpartij,” zegt gedeputeerde Jaap Bond (CDA).

De andere grote winnaar in Noord-Holland is GroenLinks. In Amsterdam wint de partij bijna een kwart van de stemmen. In aantallen stemmen legt de partij het in de hele provincie nét af tegen FvD. De VVD, lang dominant in Noord-Holland, wordt derde. Grote verliezers in Noord-Holland zijn, als overal, D66 en de SP. SP-lijsttrekker Eric Smaling staat er bedremmeld bij. „Dit valt me niet mee, hoor.”

De coalitievorming in Noord-Holland gaat lastig worden. Belangrijkste reden: FvD gaat gegarandeerd niet meebesturen. „Die zetels van hen, daar kan meteen een streep door”, zegt CDA’er Bond. „We weten niet eens wat hun standpunten zijn. Ja, eentje: Schiphol in zee. Maar daar gaan we als provincie niet over.”

Een breed verbond van middenpartijen, dat lijkt de enige optie. Winnaar GroenLinks kan dan aanschuiven bij de zittende coalitie van VVD, D66, CDA en PvdA. Dan is wel een stevige ommekeer in het provinciale klimaat- en energiebeleid nodig, zegt GroenLinks-lijsttrekker Zita Pels. Zo wil ze er de komende vier jaar minstens honderd nieuwe windmolens bij – een vooruitzicht dat met name de VVD een gruwel is.

Zo verliep de campagne in Noord-Holland

De VVD was de grootste partij in Noord-Holland, op de voet gevolgd door D66. De afgelopen acht jaar werd de provincie bestuurd door een brede coalitie van VVD, CDA, PvdA en D66. De dominante gedeputeerden in het college zijn Elisabeth Post (VVD) en Jaap Bond (CDA), die respectievelijk al tien en twaalf jaar op hun post zitten. De zware portefeuille natuur en milieu is in handen van Adnan Tekin (PvdA), die in 2016 zijn plots overleden partijgenoot Tjeerd Talsma opvolgde.

Volgens een peiling van Maurice de Hond in opdracht van GroenLinks maken VVD en GroenLinks allebei kans om op 20 maart als grootste partij uit de bus te komen. D66 lijkt de grote verliezer te gaan worden, met mogelijk een halvering van het aantal zetels. Nieuwkomer Forum voor Democratie zou zomaar eens de derde fractie kunnen worden, alhoewel de partij niet echt een programma heeft en lijsttrekker Johan Dessing nog aan geen enkel verkiezingsdebat heeft meegedaan.

De kans dat de huidige coalitie door kan gaan, is klein. Mocht GroenLinks plaatsnemen in het provinciebestuur, dan zal de partij een radicale ommezwaai op het gebied van klimaat- en energiebeleid eisen. Zo wierp de huidige coalitie acht jaar lang hoge drempels op voor de aanleg van windmolens: zodra de minimale taakstelling aan windenergie was bereikt, wees Noord-Holland alle nieuwe aanvragen voor windturbines af. Daardoor verdwenen met name veel plannen van de gemeente Amsterdam in de prullenbak.

GroenLinks-lijsttrekker Zita Pels heeft gezegd dat haar partij weigert aan te schuiven bij coalitieonderhandelingen als die restrictie op windenergie niet van tafel gaat. Pels wil dat er in Noord-Holland de komende jaren minimaal honderd nieuwe windmolens bij komen. Dat vooruitzicht is de VVD een gruwel.

Veel andere politieke hangijzers in Noord-Holland hebben te maken met relatie tussen Amsterdam en de rest van provincie, die niet altijd even soepel is. Zo is de provincie kritisch over de Amsterdamse plannen voor een reusachtige nieuwe woonwijk in het Westelijk Havengebied. Ook een belangrijke vraag, al heeft de provincie er eigenlijk weinig over te zeggen: mag de luchthaven Schiphol de komende jaren verder groeien of niet?

Lees ook het artikel uit de NRC-serie over de identiteit van provincies: Het kanaal dat Noord-Holland in tweeën splijt