Groningse kiezer gaf ‘trap tegen het establishment’

NRC verslaat de Statenverkiezingen vanuit elke provincie. Lees hier meer over de campagne, de verkiezingsdag en de uitslagen in Groningen.

Verkiezingsavond in het Provinciehuis, waar GroenLinks reageert op de verkiezingsuitslag van de gemeente Groningen.
Verkiezingsavond in het Provinciehuis, waar GroenLinks reageert op de verkiezingsuitslag van de gemeente Groningen. Foto Kees van de Veen

Uitslagenkaart

Deze kaart wordt gedurende de dag geüpdatet. Bekijk de uitslag per gemeente via het zoekveld.

 

Uitslagenavond vanuit het provinciehuis in Groningen

De PvdA is terug in het noorden. Bij het opkomen van de ochtendzon is nog onbekend wie de grootste is, maar duidelijk is dat de tweestrijd gaat tussen GroenLinks en de PvdA.

De SP heeft het vier jaar mogen proberen, maar de winnaar van de vorige verkiezingen halveerde en blijkt de grootste verliezer. „We hebben er het uiterste uit gehaald”, zegt SP-lijsttrekker en gedeputeerde Eelco Eikenaar. Normaal zo strijdlustig, kijkt hij woensdagavond vooral naar de grond. „Jammer”, zegt hij zacht.

Ook om een andere reden is opvallend dat de SP verliest. Eerder op de avond bleek namelijk uit een peiling dat gaswinning veruit het belangrijkste thema was voor Groningse kiezers. De gaswinning is de portefeuille van gedeputeerde Eikenaar. Maar die aardbevingsbonus heeft hij niet kunnen verzilveren. „De kiezers in Groningen hebben een harde trap tegen het establishment gegeven”, zegt Eikenaar. „Die stem is niet naar de SP gegaan, maar naar Forum voor Democratie.”

Die partij is de grote winnaar van de avond. In aardbevingsgemeenten Delfzijl en Midden-Groningen werd de partij zelfs tegen de verwachting de grootste. Terwijl deze partij het standpunt inneemt om gas uit de bevende bodem te blijven oppompen en tegelijkertijd gedupeerden ruimschoots te compenseren.

Op het provinciehuis heeft niemand Forum-lijsttrekker Bart van der Werf gezien. „Wie?”, vraagt GroenLinks-lijsttrekker en gedeputeerde Homan. Ook tijdens debatten was Van der Werf nergens te bekennen. „Belachelijk”, vindt PVV-lijsttrekker en senator Ton van Kesteren. Toch ziet hij in Forum een belangrijke partner. „Nu kunnen we eindelijk een sterke oppositie vormen in Groningen.”

Echte vreugde was woensdagnacht ver te zoeken in het Groningse provinciehuis. Van veel gemeenten ontbraken nog stemmen, de stad Groningen had zelfs maar 80 procent van de stemmen geteld. Nienke Homan, lijsttrekker van GroenLinks en gedeputeerde, ging als winnaar naar huis. Alleen daar waren blije gezichten te zien. De partij won overal en verdubbelde in bijna alle gemeenten.

Zo verliep de campagne in Groningen

In Groningen ging de campagne maar over één ding: de gevolgen van de gaswinning. In bijna elk debat, verkiezingsprogramma en campagnefilmpje kwam het onderwerp voorbij.

Alle partijen zijn het erover eens dat de problemen door de gaswinning sneller moeten worden opgelost. De versterkings- en hersteloperatie van huizen verloopt uiterst stroef. Mensen en vooral jongeren trekken weg uit het aardbevingsgebied. En er zijn kopzorgen over werkgelegenheid en leefbaarheid.

Voor dat laatste is een potje beschikbaar: het Nationaal Programma Groningen, waarbij in tien jaar 1,15 miljard euro besteed wordt aan de leefbaarheid van de provincie. Een toekomst zonder gas en met perspectief. Maar wat moet er van dat geld betaald worden? Daarover verschillen de partijen van mening. Mag het geld ook ten goede komen aan de industrie en de versterking van huizen of is het alleen bedoeld voor de opening van dorpshuizen en opgeknapte winkelcentra?

En als het over de toekomst van Groningen gaat, dan komt ook de energietransitie aan bod. Moet de ‘energieprovincie’ vol inzetten op waterstof als nieuwe energiebron? En komen windmolens op zee of juist op land te staan? Om toekomstige werknemers te trekken moet de provincie ook de bereikbaarheid verbeteren. En dan gaat het over de keuze tussen een treinspoor rechtsom – via Emmen richting Zwolle en Enschede, of toch linksom – dwars door Friesland naar de Randstad.

Alleen komen tijdens de campagne de partijen nauwelijks met concrete voorstellen of harde beloftes. Oppositiepartij PvdA zet in op verbinding, terwijl coalitiepartij SP strijd wil. De VVD zegt onafhankelijk te zijn van de Haagse partijlijn en de PVV wil vooral geen windmolens. Nu al zitten er vijf partijen in het college (SP, CDA, D66, ChristenUnie en GroenLinks), de vrees is dat er na de verkiezingen met nog meer partijen geformeerd moet worden. Want versplintering ligt – vooral met de nieuwkomers Denk en Forum voor Democratie – op de loer.

Lees ook het artikel uit de NRC-serie over de identiteit van provincies: Niet iedereen in Groningen ziet de toeristen graag komen