Gelderland wijt nieuwe verhoudingen aan nieuwe zorgen bij de kiezer

NRC verslaat de Statenverkiezingen vanuit elke provincie. Lees hier meer over de campagne, de verkiezingsdag en de uitslagen in Gelderland.

Fractievoorzitter Rob Jetten van D66 brengt zijn stem uit voor de Provinciale Statenverkiezingen en het Waterschap.
Fractievoorzitter Rob Jetten van D66 brengt zijn stem uit voor de Provinciale Statenverkiezingen en het Waterschap. Foto PIROSCHKA VAN DE WOUW/ANP

Uitslagenkaart

Deze kaart wordt gedurende de dag geüpdatet. Bekijk de uitslag per gemeente via het zoekveld.

De uitslagenavond vanuit het provinciehuis in Arnhem

Tijdens de exitpoll in een volgepakt Arnhems provinciehuis is het stil. Pas als GroenLinks aan de beurt is – op het scherm verschijnen groene cijfers – klinkt gejuich en applaudisseren mensen. Als iets later de winst van Forum voor Democratie wordt aangekondigd, blijft vreugde uit. De partij viert de overwinning elders.

„Wat mij betreft gaan we morgen met de andere winnaars, het CDA en de VVD om tafel zitten”, zegt Janet Duursma (GroenLinks). Haar partij is in de Gelderse Staten voorlopig verdubbeld. Over Forum kan ze weinig zeggen. „Ze waren er niet tijdens debatten en hebben inhoudelijk geen standpunten gedeeld.”

Lijsttrekker Gerhard Bos (CDA) wijt de nieuwe verhoudingen aan nieuwe zorgen bij de burgers. „Burgers denken dat ze ineens van het gas af moeten of dat er windmolens in hun tuin komen, terwijl dat irreële beelden zijn. Daarom kan zo’n partij als Forum scoren.” Hoe een toekomstige coalitie eruitziet, weet hij niet. „Laten we eerst de definitieve uitslag afwachten.”

Een aantal Forum-aanhangers is toch naar Arnhem gekomen. Een van hen is Dyale Lammers, ze draagt een linnen tasje met het logo van de partij. Ze is naar het provinciehuis gekomen uit nieuwsgierigheid. „Het is mijn eigen keus dat ik op Forum stem, maar vrienden rekenen mij erop af, ik ben vandaag zelfs ontvriend op Facebook.” Een vriend knikt, hij is al zeven vrienden kwijtgeraakt.

Iets verderop, op een verhoging, staat Michiel Scheffer (D66). Zijn partij is een van de verliezers, al nuanceert hij dat: de peilingen waren veel heftiger. Scheffers partij zit nu in de coalitie en zou dat graag afmaken. „We willen blijven helpen met bijvoorbeeld de energietransitie.”

Lijsttrekker Peter Kerris (PvdA) wordt door collega’s gefeliciteerd als de rode balk in de gemeente Doesburg stijgt. „Het valt allemaal goed mee”, verzucht hij. Enkele meters Verderop staat een collega van de SP, die wel verloren heeft. „Met hem heb ik het te doen. En waar is Denk”, vraagt hij zich hardop af. „In de peilingen stonden ze op zetels, en nu niets.”

Tegen twaalven loopt het provinciehuis langzaam leeg. Een troepje GroenLinksers blijft bij het televisiescherm met Gelderse uitslagen staan en juicht bij elke stijgende groene balk. Bij de bar staat Jan van Leeuwen, fractievoorzitter van Jezus Leeft, die in de exitpoll geen zetels heeft gekregen. „We blijven doorgaan”, zegt hij met in zijn ene hand een bijbel, in de andere een biertje. Hij lacht. „Ik blijf bidden.”

21:45 - Exitpoll Gelderland: grootste zetelwinst voor Forum en GroenLinks

In Gelderland zijn VVD en CDA de grootste. Ze stonden allebei op 9, nu op 8. D66 verliest flink: van 7 naar 4. GroenLinks gaat van 3 naar 6, Forum komt nieuw binnen op 7. Er geldt een foutmarge van één zetel.

Zo verliep de campagne in Gelderland

In Gelderland is de campagne voor de 55 provinciale Statenzetels relatief laat op gang gekomen. Inwoners zijn weinig bezig met hun provincie: uit een recent onderzoek van I&O Research bleek dat slechts twaalf procent van de inwoners zich verbonden voelt met Gelderland. Vier jaar geleden lag de opkomst bij de provinciale verkiezingen onder de vijftig procent.

Desondanks voeren de partijen flink campagne: afgelopen weekenden deelde de PvdA deelde taarten uit in Zutphen, de ChristenUnie gaf vanuit een food truck zelfgemaakte appelsap weg gemaakt van ‘misvormde’ appels om voedselverspilling tegen te gaan. Op stations en in binnensteden delen partijen flyers uit.

De provinciale partijen zetten landelijke kopstukken in: op posters in de Nijmeegse binnenstad vallen de portretten van Geert Wilders (PVV) en Thierry Baudet (FvD) met de deur in huis, andere partijen kiezen voor een enkel tekst. Op de veertien posters zijn slechts drie regionale gezichten te zien.

Of de huidige coalitie van VVD, CDA, D66 en PvdA stand zal houden is onzeker. Uit een peiling van Maurice de Hond op 12 maart komt een versnipperd politiek landschap naar voren: veel partijen schommelen rond de vier en vijf zetels. De VVD (7 zetels), GroenLinks (6 zetels) en Forum voor Democratie (6 zetels) steken daar iets bovenuit.

Die laatste partij doet voor het eerst mee in Gelderland, maar FvD onttrekt zich aan de meeste debatten en bijeenkomsten in de provincie. „Wij gaan het debat niet uit de weg, maar kiezen ons eigen moment,” zei lijstrekker Arjan de Kok daarover tegen Omroep Gelderland. Andere nieuwkomers zijn Jezus Leeft, DENK en Code Oranje, een combinatie van de Lokale Partijen Gelderland en de nieuwe beweging Code Oranje, die meer directe invloed wil voor de burger op het politieke bestel.

De grootste inzet van de verkiezingen is wellicht Lelystad Airport. In Gelderland is protest tegen de uitbreiding daarvan. Inwoners vrezen geluidsoverlast door de laagvliegroutes die nodig zijn om het verkeer van Schiphol niet te hinderen. Actiegroepen adviseren om te stemmen op partijen die tegen de uitbreiding zijn. Meer partijen zijn voor dan tegen uitbreiding, aan de laagvliegroutes moet echt iets gedaan worden, vinden zij.

Andere kwesties zijn de Nuon-gelden, die Gelderland heeft verdiend na de verkoop van aandelen in het energiebedrijf. Waaraan de miljarden uitgegeven moeten worden is inzet van de campagne. Zo vinden D66 en GroenLinks dat deze moeten worden uitgegeven aan klimaatmaatregelen. Dat laatste onderwerp is sowieso belangrijk in de campagne, de stemwijzers staan er vol mee. Denk aan zonnepanelen op landbouwgrond en windmolens.

Lees ook het artikel uit de NRC-serie over de identiteit van provincies: Overal kastelen, maar veel Gelderland is te uitgestrekt voor één identiteit