Friese partijen kennen Forum alleen van posters

NRC verslaat de Statenverkiezingen vanuit elke provincie. Lees hier meer over de campagne, de verkiezingsdag en de uitslagen in Friesland.

Stembureau in de kantine van VV Zandhuizen in Zandhuizen (gemeente Weststellingwerf).
Stembureau in de kantine van VV Zandhuizen in Zandhuizen (gemeente Weststellingwerf). Foto Kees van de Veen

Uitslagenkaart

Deze kaart wordt gedurende de dag geüpdatet. Bekijk de uitslag per gemeente via het zoekveld.

De uitslagenavond vanuit het provinciehuis in Leeuwarden

Een jonge vent uit Leeuwarden zou het zijn, met een eigen ict-bedrijf. Meer weten de aanwezigen in het provinciehuis niet over de grote winnaar, de lijsttrekker van Forum voor Democratie in Friesland. Niemand heeft hem ooit gezien. Hij was via de landelijke partij wel uitgenodigd voor alle debatten, maar nooit verschenen.

En zo klonk bij de eerste uitslagen, Heerenveen en de Wadden, rond half twaalf, gejoel bij GroenLinks, dat verdubbelde, en een zucht bij de SP, dat halveerde. En verder bleef iedereen in de bomvolle achterzaal in Leeuwarden nuchter afwachten.

Griffier Arnold Rosier pakt een bitterbal. De opkomst in het provinciehuis is vanavond goed, constateert hij, zoals ook de opkomst bij deze verkiezingen. „Friezen nemen hun democratisch recht serieus.” En, ze zijn trots op hun provincie. „De Fryske Nasjonale Partij, FNP, doet het hier altijd goed, dat is een stabiele partij.”

Maar het is óók drukker dan vier jaar geleden. Toen schoot bovendien het stemmen tellen niet op en ging de avond als een nachtkaars uit. Vanavond voelt energieker. De mensen zijn nieuwsgierig naar nieuwe partijen, denkt hij. Denk, Forum. En daar zit ook de spanning. „De verwachting is dat Forum opkomt, en iedereen wil weten ten koste van wie.”

In het voorbijgaan krijgt Rosier een tikje op de schouder. „Wat sprak je mooi Fries op de radio!”, klinkt het. Het is hier „ons kent ons”, zegt hij even later. De CDA’ers met hun groene sjaaltjes, de FNP’ers met hun blauwe windjack, de SP’ers met hun rode trui; hij kent ze allemaal.

CDA-lijsttrekker Sander de Rouwe, tot vanavond de grootste, is realistisch. Hij hoopt dat het verlies voor zijn partij meevalt. En dat hij de lijsttrekker van Forum deze dag eens zal ontmoeten. „Een poster van Baudet in het weiland, meer heb ik tot nu toe niet van de partij gezien.” Maar in de zaal is geen partijlid van Forum te bekennen.

„Héét!” Ook PVV-lijsttrekker Max Aardema neemt een bitterbal. „We hebben gedaan wat we konden”, zegt hij. „Debatten, posters plakken, ik heb twee dagen geflyerd.” Maar ook hij zegt: „Het zou best kunnen dat we moeten inleveren.” En inderdaad, de eerste uitslag is slecht voor zijn partij. „Als er één omhoog gaat, gaat een ander naar beneden. Dat weet je zeker.”

Zo verliep de campagne in Friesland

Wie aan Friesland denkt, ziet eindeloos veel slootjes en weilanden. De toekomst van al die groene kavels, daar wordt door de verschillende partijen over nagedacht. D66 is voor een biodiverser landschap en de ChristenUnie wil inzetten op kringlooplandbouw. Deze verkiezingen doet er zelfs een partij mee die zich helemaal richt op biodiversiteit: Natuurlijk Fryslân. Lijsttrekker Sietze Schukking, voormalig Statenlid voor D66, wil maar liefst 20 miljard investeren om Friesland voor 2030 klimaatneutraal te maken en een duurzame landbouw en kringloopeconomie tot stand te brengen. „Ik wil de status quo doorbreken”, zei hij in december tegen het Friesch Dagblad.

De afgelopen vier jaar werd de coalitie gevormd door VVD, CDA, SP en de Fryske Nasjonale Partij (FNP). Het CDA was met 9 zetels veruit de grootste partij in de Provinciale Staten, gevolgd door de PvdA met 7 zetels, en SP en FNP met 5 zetels. In totaal zijn er deze verkiezingen 43 zetels te verdelen. Naast Natuurlijk Fryslân zijn ook de SGP, Denk en Forum voor Democratie nieuw. Provinciaal Belang Fryslân doet na een afwezigheid van acht jaar weer mee.

De bereikbaarheid van Friesland is een ander belangrijk thema deze verkiezingen. Verbindingen dreigen te verdwijnen omdat bussen steeds leger worden. Om de dorpen bereikbaar te houden, moet wat betreft partijen als Natuurlijk Fryslân en de SP een eigen vervoersbedrijf komen. „De winst die nu in de zakken van de aandeelhouders verdwijnt, wordt dan ingezet voor betere bereikbaarheid en betere arbeidsvoorwaarden en voorzieningen voor chauffeurs”, schrijft de SP. De PvdA wil bovendien dat de Zuiderzeelijn, de treinverbinding met Flevoland, opnieuw op de agenda komt.

De trots van de Friezen klinkt bij veel partijen door. Als het aan de ChristenUnie ligt krijgen alle kinderen op de basisschool hierin onderwijs. En D66 wil zelfs dat mensen “honger krijgen naar de Friese cultuur en taal”.

Lees ook het artikel uit de NRC-serie over de identiteit van provincies: Voor een Fries telt maar één ding: ligt er al ijs?