Opinie

Oppassen met zware termen bij mogelijke aanslagen

Schietpartij Utrecht

Commentaar

Wat maandagmorgen begon als een aanslag in Utrecht met mogelijk terroristisch motief werd in de loop van de middag steeds vaker aangeduid als een schietincident. Voor de drie dodelijk getroffenen en vijf gewonden van de schietpartij in een Utrechtse tram maakt de benaming in het geheel niet uit. Zij zijn de onschuldige slachtoffers van, wat de reden ook zal blijken te zijn, een laffe en krankzinnige daad.

Gelukkig heeft de politie de vermoedelijke dader maandag aan het eind van de middag al weten op te pakken waardoor het voor de provincie Utrecht geldende allerhoogste dreigingsniveau naar beneden kon worden bijgesteld. Veel is op dit moment nog onduidelijk. Maar naar het zich nu laat aanzien hebben de hulpverleningsorganisaties goed gewerkt. Er werd terecht groot alarm geslagen en er is vervolgens op adequate wijze naar gehandeld. Het is eigenlijk een trieste vaststelling maar passend bij het tijdsgewricht: men was goed voorbereid.

Hoe te reageren is bij dit soort gebeurtenissen altijd weer een groot dilemma. Dat geldt voor de autoriteiten, maar bijvoorbeeld ook voor de journalistiek. Een terughoudende aanpak kan worden uitgelegd als onderschatting terwijl een massieve reactie weer kan worden opgevat als overdrijving.

Dat politie, hulpdiensten en inlichtingendiensten direct alles uit de kast haalden na de melding over een schietpartij in een tram is volkomen terecht. Dat de journalistiek massaal uitrukt is ook alleszins begrijpelijk. Al jaren klinkt vanuit de inlichtingendiensten de waarschuwing dat het niet de vraag is óf er ook in Nederland een aanslag komt maar wannéér deze zal plaatsvinden.

Lees ook: Schoten, angst, verhalen en een klopjacht in de wijken - onze reportage vanuit Utrecht

Maar belangrijk bij gebeurtenissen waarvan de strekking en de gevolgen niet direct zijn te overzien is dat elders kalmte wordt bewaard. Dit betekent dat gelet moet worden op de terminologie die wordt gehanteerd. Het woord aanslag viel al heel snel, terwijl er nog niets over de toedracht bekend was. Premier Mark Rutte (VVD) en koning Willem-Alexander toonden kort na de schietpartij, zoals dat van hen mag worden verwacht, hun medeleven. Maar zij reageerden buitenproportioneel door op het moment dat er nog zo weinig informatie beschikbaar was over het mogelijke motief te spreken over een aanslag.

Hierbij ging Rutte nog een stap verder door te preluderen op een terroristisch motief met zijn woorden dat „onze rechtsstaat en onze democratie sterker zijn dan fanatisme en geweld”. Het is de inmiddels bekende formulering die vele regeringsleiders reeds gebruikten bij politiek gemotiveerde aanslagen op hun samenleving. Natuurlijk kan uit het begonnen onderzoek blijken dat de schietpartij wel degelijk politiek geïnspireerd was, maar nu liep Rutte voor de troepen uit. Hij escaleerde terwijl de-escalatie gewenst was.

Volg het laatste nieuws over de schietpartij in Utrecht in ons liveblog.

Van een andere orde is het besluit van de meeste politieke partijen hun campagneactiviteiten met het oog op de verkiezingen voor de Provinciale Staten direct op te schorten. Zij hadden op het moment zelve nauwelijks een andere keuze. Maar nu er iets meer duidelijkheid bestaat en de onmiddellijke dreiging is weggenomen kan de campagne worden voortgezet. Zo snel mogelijk terug naar normaal, dat blijft de beste reactie.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.