Alleenheerser Nazarbajev treedt na 30 jaar plots af als president Kazachstan

Noersoeltan Nazarbajev was sinds 1989 aan de macht. Zijn plotselinge aftreden schept onduidelijkheid over de politieke koers van het land.

Noersoeltan Nazarbajev kust de Kazachstaanse vlag (foto uit 2011).
Noersoeltan Nazarbajev kust de Kazachstaanse vlag (foto uit 2011). Foto Alexey Filippov/AFP

Na ruim drie decennia aan de macht treedt Noersoeltan Nazarbajev terug als leider van Kazachstan. De president maakte zijn aftreden dinsdag bekend via een toespraak op de staatstelevisie. Nazarbajev leidde het land sinds 1989, toen nog als deelstaat van de Sovjet-Unie.

In de tv-toespraak gaf de president geen specifieke reden voor zijn aftreden, behalve dat hij “ruimte wilde maken voor een nieuwe generatie politici”. Hij liet weten dat zijn functie tot het einde van zijn termijn wordt waargenomen door Kassym-Jomart Tokajev, de huidige voorzitter van het Kazachstaanse Hogerhuis. Nazarbajev blijft aan als leider van de Veiligheidsraad van het land, en van regeringspartij Nur Otan.

Vanuit Rusland is met verbazing gereageerd op de aankondiging van Nazarbajev. Een hoge Russische ambtenaar noemt het “onverwacht en heel ernstig”. Met het plotselinge vertrek van de president ontstaat onduidelijkheid over de politieke koers van het land. Het olierijke Kazachstan staat bekend als belangrijke bondgenoot van Rusland in Centraal-Azië; Nazarbajev had nauwe banden met het Kremlin. Kazachstan onderhoudt eveneens een goede relatie met het Westen.

Absolute machthebber

Nazarbajev (78) klom in de late jaren tachtig op in de Communistische Partij van de Kazachse SSR, toen nog een deelstaat van de Sovjet-Unie. Bij het uiteenvallen van de unie werd zijn positie hernoemd tot president van het nieuwe land Kazachstan. De president stond bekend als absoluut heerser met volledige controle over het land.

Internationaal kreeg hij veel kritiek op de manier waarop hij oppositie aan de kant zette, maar werd hij tevens geprezen omdat hij het olierijke land vrij wist te houden van etnische spanningen. Bij verkiezingen werd Nazarbajev telkens met een zeer ruime meerderheid herkozen. Ondanks enkele pogingen tot bestuurshervorming is de stembusgang in Kazachstan altijd als ondemocratisch en corrupt aangemerkt door westerse landen. In 2015 won de zittende president de laatste verkiezingen met 98 procent van de stemmen.

De macht van Nazarbajev blijkt door zijn bijnaam: Elbasy, ofwel Leider van de Natie. Onder zijn bewind kreeg Kazachstan met ingrijpende veranderingen te maken. Zo werd in 1998 de bestuurlijke hoofdstad verplaatst van Almaty naar de nieuwgebouwde stad Astana. In 2017 kondigde Nazarbajev aan dat Kazachstan voortaan het Latijnse alfabet weer gaat gebruiken, in plaats van het in 1940 ingevoerde Cyrillische schrift.

Interim-president Tokajev presenteerde kort na zijn aantreden een eerste plan; de hoofdstad Astana moet voortaan Noersoeltan gaan heten.