Recensie

Recensie Film

Merchant-Ivory: postuum uit de kast

Achtergrond Eye Filmmuseum stoft drie Merchant-Ivory-klassiekers af, te beginnen met homofilm ‘Maurice’. In dertig jaar is veel veranderd.

Maurice (James Wilby, boven) en zijn geliefde Clive (Hugh Grant) in ‘Maurice’.
Maurice (James Wilby, boven) en zijn geliefde Clive (Hugh Grant) in ‘Maurice’.

De films die James Ivory (1928) maakte met de Indiase producent Ishmail Merchant betreffen vaak literaire adaptaties, met een voorliefde voor Henry James en E.M. Forster. De Merchant-Ivory-producties worden soms weggezet als nostalgische en conservatieve ‘heritage’-cinema: smaakvolle kostuumfilms, met pittoreske decors, elegante jurken en fraai acteerwerk.

Die rijke aankleding doet evenwel niks af aan de inhoud. Neem Maurice (1987), de tweede Forster-bewerking van het duo na hun zeer succesvolle A Room with a View. Dat is anno 2019 om meerdere redenen een fascinerende film, vooral als je hem vergelijkt met Call Me by Your Name, waarvoor Ivory het Oscarwinnende scenario schreef.

Beide films gaan over een homoseksuele relatie. In Maurice, dat zich afspeelt tussen 1910 en 1915, is die relatie zeer problematisch. Homoseksualiteit was in Engeland strafbaar, wat de opbloeiende liefde fnuikt tussen Clive Durham (Hugh Grant in zijn eerste hoofdrol) en medestudent Maurice (James Wilby). Als Clive ziet dat een vroegere studiegenoot wegens sodomie de cel in moet – waarbij de rechter hem ook nog graag zweepslagen zou geven – besluit hij terug in de kast te gaan en te trouwen.

Maurice zoekt zijn heil bij een hypnotiseur om te ‘genezen’ van zijn aandoening, maar valt halsoverkop voor Alec Scudder, een knappe jonge jachtopziener. Hun relatie is een soort homoseksuele variant op Lady Chatterley’s Lover, maar doet qua passie ook denken aan Call Me by Your Name. Waarbij het interessant is op te merken dat Ivory zelf decennialang een verhouding had met Merchant, maar dat de twee dit geheim hielden omdat Merchant een Indiase moslim was die zijn familie niet voor het hoofd wilde stoten. Net als Clive Durham bleef hij in de kast.

Maurice is in bepaalde opzichten eerlijker dan Call Me by Your Name. Na een stomende seksscène tussen Maurice en Alec krijgen we gewoon hun piemels te zien: hier geen camera die laf naar een open raam beweegt. Forster wilde per se een happy end voor de geliefden, want homoseksuelen zijn al zo vaak tragisch en gedoemd. Maar hun geluk heeft een hoge prijs: ze moeten zich buiten de maatschappij plaatsen.

Dat is in Call Me by Your Name heel anders. Zelfs de vader van de jonge Elio staat niet onsympathiek tegenover diens relatie met de Amerikaan Oliver. Tijden veranderen, geen wonder dat Ivory op 89- jarige leeftijd alsnog uit de kast kwam. Al wachtte hij wel tot Merchants overlijden.

Eye Filmmuseum brengt Maurice (22 bioscopen) samen met drie andere Merchant-Ivory-films in de filmtheaters: Shakespeare Wallah (1965), Autobiography of a Princess (1975) en Heat and Dust (1983).