IND ‘had risico’s uitzetting Al-Showaikh kunnen voorzien’

Asielbeleid Asielzoeker Ali al-Showaikh werd Nederland uitgezet en kreeg in Bahrein levenslang. Hoe kan dat? De Kamer wil nu horen wat er misging.

Het Bahrein World Trade Center in Manama. Kritiek op Bahrein leidt voor zijn burgers vaak tot strenge straffen.
Het Bahrein World Trade Center in Manama. Kritiek op Bahrein leidt voor zijn burgers vaak tot strenge straffen. Foto Hamad I Mohammed Reuters

„Ze hebben me gemarteld en niet alleen tijdens de ondervragingen.” Het is zaterdag 9 maart 2019. Ali Mohammed al-Showaikh heeft anderhalf jaar eerder asiel aangevraagd in Nederland. Nu belt hij vanuit de Jau-gevangenis in Bahrein met een Griekse vriendin. „Het is hier verschrikkelijk”, herinnert zij zijn woorden. „Ik zit met zeven anderen in een kleine cel zonder aparte wc, twee zijn moordenaars.”

Negen dagen eerder werd de 27-jarige man in Bahrein tot levenslang veroordeeld. Hij zou vluchtelingen hebben geholpen die „tot een terroristische groep behoren”. Dat bekende Al-Showaikh om van de martelingen af te zijn, aldus mensenrechtenorganisaties. Volgens Amnesty International werd hij via een schijnproces slachtoffer van nieuwe terrorismewetgeving waarmee het Bahreinse regime politieke tegenstanders de mond snoert.

Zijn veroordeling leidt tot verontwaardiging in Den Haag. Voor zover bekend had een Nederlandse uitzetting nooit eerder zulke ingrijpende gevolgen. Deze donderdagavond debatteert de Tweede Kamer met staatssecretaris Harbers (Vreemdelingenzaken, VVD) over de uitzetting. Heeft Nederland een verkeerde inschatting gemaakt en zo ja: hoe kon dat?

Spil in het asielverhaal van Al-Showaikh is zijn broer Fayyad. Als Al-Showaikh zes maanden na zijn vertrek uit Bahrein op 10 maart 2017 via Iran in Nederland aankomt, vertelt hij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) dat Bahrein zijn broer om politieke redenen vervolgde en via Interpol Duitsland om uitlevering had gevraagd. Fayyad is een prominente oppositieactivist en kreeg daarom asiel in Duitsland, vertelt Al-Showaikh. Hij vreest, zegt Al-Showaikh tegen de IND, dat het regime in Bahrein wraak neemt op hem.

De immigratiedienst erkent – zo blijkt uit documenten in handen van NRC – dat Fayyad inderdaad Ali al-Showaikhs broer is, maar het is de dienst niet duidelijk of de Bahreinse verdenkingen tegen Fayyad nog van kracht zijn. Bovendien verwacht de IND niet dat Fayyads activisme gevolgen zal hebben voor zijn broer.

Er zijn op dat moment meerdere berichten verschenen over ‘bloedwraak’: familieleden van Bahreinse oppositiefiguren die gestraft worden omdat de activisten zelf buiten bereik van de Bahreinse autoriteiten zijn. Zo meldde Human Rights Watch dat Bahrein in maart 2017 de zwager en schoonmoeder vastzette van een dissident die zich in Engeland bevond.

Op 17 augustus 2017 bundelt VluchtelingenWerk deze berichten voor Al-Showaikhs advocaat. Vier dagen later benoemt deze Roelof Braakman de risico’s tijdens zijn pleidooi. De immigratiedienst is verplicht te onderzoeken of de beweringen van asielzoekers over hun thuisland kloppen en of diegene geen gevaar loopt, maar houdt toch vast aan haar standpunt: Al-Showaikh kan veilig worden uitgezet.

Procedurefout

Als Braakman tegen het besluit van de IND in beroep wil, gaat er iets mis met het papierwerk. De rechtbank in Haarlem ontvangt de beroepsgronden niet. Volgens Braakman vanwege een fout in het digitale systeem, volgens de rechtbank omdat Braakman ze nooit indiende.

Een procedurefout, oordeelt de rechter, die besluit Al-Showaikhs zaak nauwelijks inhoudelijk te behandelen. Van de Raad van State krijgt de rechtbank nog de opdracht te achterhalen wat er is gebeurd. Maar de rechter vindt „geen aanwijzingen” dat Braakman een poging ondernam de stukken in te dienen. Ondanks het feit dat de IND diezelfde beroepsgronden per fax wél op de dag van de deadline ontving, zal Al-Showaikh een maand later terug worden gestuurd naar Bahrein.

Al-Showaikh vraagt nog toestemming om op eigen houtje naar Iran te reizen en maakt naar eigen zeggen een afspraak bij de Internationale Organisatie voor Migratie om dat te regelen. Zijn paspoort is echter in het bezit van de IND. Op 16 oktober, een paar dagen voor zijn uitzetting, wordt hij vastgezet. Toch gloort er dan nog even hoop. Al-Showaikhs broer heeft screenshots van een verhoorverslag verkregen. Een andere activist zou hebben gezegd dat Ali al-Showaikh onderdeel uitmaakt van zijn groep. Al-Showaikhs nieuwe advocaat dient last minute een hernieuwde asielaanvraag in, maar die wordt niet meer in behandeling genomen. De documenten zijn „in kopie en onvertaald”, schrijft de IND, en Al-Showaikh heeft niet goed kunnen uitleggen waarom hij het document pas zo laat als bewijsstuk inbracht. Tegenover NRC wil de IND geen toelichting geven op Al-Showaikhs uitzetting.

Bahreins bloed Opinie, pag. 18-19