‘Einde dreigt voor contant geld’

Betaalmiddel Als er niks gebeurt, is het binnen vijf tot tien jaar niet meer rendabel contant geld als betaalmiddel aan te houden. Dat raakt vooral ouderen, waarschuwt Igo Boerrigter, student aan de TU Delft in zijn afstudeeronderzoek.

Vooral ouderen zouden geraakt worden als het contant geld als betaalmiddel wegvalt.
Vooral ouderen zouden geraakt worden als het contant geld als betaalmiddel wegvalt. Foto Roos Koole / ANP

Portemonnees met een pasje met gekleurde, lichte chips in plaats van zwaar muntgeld en biljetten: het zou zomaar de toekomst van het contant geld kunnen zijn. Op de huidige weg doorgaan heeft namelijk geen zin en leidt binnen vijf tot tien jaar onvermijdelijk tot een einde van cashbetalingen. Daarvoor waarschuwt Igo Boerrigter van de TU Delft die dinsdag afstudeerde op het onderwerp. De student Industrieel Ontwerp onderzocht in opdracht van De Nederlandsche Bank (DNB) de houdbaarheid van het Nederlandse geldsysteem.

Voor het eerst werd vorig jaar in Nederland meer met pin betaald (55 procent) dan met contant geld (45 procent). Met name jongeren betalen bijna uitsluitend digitaal. Het in stand houden van het contantgeldcircuit, met geldautomaten en transport van wisselgeld naar de winkels, wordt daardoor steeds duurder. Het systeem is daardoor nauwelijks nog rendabel, zegt Boerrigter. „Banken hadden eerst eigen geldautomaten maar voegen die nu al samen tot Geldmaten. Bovendien kun je niet eeuwig het aantal automaten blijven verminderen zonder gevolgen voor de verkrijgbaarheid van cash.”

Het wegvallen van contant geld is vooral vervelend voor ouderen en laaggeletterden die veelal nog sterk leunen op dat betaalmiddel. Ook kan het verdwijnen van briefjes en munten grote gevolgen hebben voor crisissituaties. Als er niet gepind kan worden, zoals bij een overstroming of langdurige technische storing, is er geen betaalalternatief meer.

De gevolgen van een afnemend aantal betalingen met contant geld zijn in Nederland al zichtbaar. Zo ging begin dit jaar waardetransporteur SecurCash failliet. Dat leidde ertoe dat in sommige winkels wekenlang niet of nauwelijks nog met contanten kon worden betaald. De winkeliers waren daardoor vooral op pinbetalingen aangewezen.

Lees een reconstructie van het faillissent van SecurCash: Toen de geldwagens openeens niet meer reden

Kijken naar alternatieven

Boerrigter keek voor zijn onderzoek onder meer naar de weg die geld aflegt en het tempo waarin dit circuleert. Biljetten van 50 euro komen via de automaat bij de consument die ze uitgeeft waarna ze via een telcentrale weer terugkeren in de geldautomaat. Daardoor is er steeds een transporteur nodig om de biljetten te vervoeren, in plaats van dat het briefgeld direct heen en weer gaat tussen consument en winkelier.

Dat systeem wordt op korte termijn onrendabel, stelt Boerrigter. Daarom oppert hij alternatieven om het contant geld als betaalmiddel in stand te houden. „In Zwitserland heb je bijvoorbeeld een app die faciliteert dat je bij winkels cash kunt pinnen. Je geeft aan hoeveel contant geld je wilt, en de app vertelt je bij welke winkel je dat kunt ophalen. Daarmee maak je het dure en omslachtige rondpompen van bankbiljetten overbodig.”

Dat stelt echter nieuwe eisen aan de levensduur van het geld; het moet langer in roulatie kunnen blijven en praktischer hanteerbaar zijn zodat consumenten het bij zich willen houden. De student ontwierp een systeem met kleine kunststoffen chips die in een soort pinpasje gestopt kunnen worden. Boerrigter: „Zo passen munten in de kaartportemonneetjes die mensen steeds vaker bij zich hebben of in een telefoonhoesje, en dat is essentieel om de muntjes in roulatie te houden.”

Want, zo besluit hij, het is niet langer een kwestie of we moeten afstappen van cash, maar hoe de gevolgen daarvan beperkt kunen worden. En daarvoor moet er tijdig begonnen worden. „We hebben nu nog de kans om dit goed te doen, en kwetsbare groepen in de transitie te beschermen, maar het komt razendsnel dichterbij.”