Recensie

Recensie Film

In horrorfilm ‘Us’ komt het sociale geweten van de middenklasse spoken

Horror Regisseur Jordan Peele schroeft na het succes van ‘Get Out’ zijn ambities nog verder op met zijn nieuwe horrorfilm ‘Us’. Een gemiddeld Amerikaans gezin krijgt bezoek van hun dubbelgangers, die heel, heel boos zijn.

De dubbelgangers van de familie Wilson komen hun gram halen in ‘Us’.
De dubbelgangers van de familie Wilson komen hun gram halen in ‘Us’.
    • Peter de Bruijn

Regisseur Jordan Peele maakte een droomdebuut met Get Out, zijn voortreffelijke horrorfilm met een sociale agenda. Met opvolger Us heeft Peele niet op een gemakkelijke manier geprobeerd om dat succes te herhalen. In Us wil hij méér. Peele schroeft hij zijn artistieke en sociaal geëngageerde ambities nog verder op in een complexer verhaal dat nog dieper wil graven in de duistere zijde van de collectieve psyche.

Lees ook het profiel: Jordan Peele voelt de tijdgeest naadloos aan

Dat levert een film op met prikkelende ideeën en poëtische beelden, maar ook een film die behoorlijk overbeladen is en wankelt onder het gewicht van zijn eigen ambities. In een klimaat waarin veel films eerder te lijden hebben aan een gebrek aan durf en ideeën, is dat misschien ook wel een compliment.

Horrorkenner Peele is een filmmaker die veel verwijst naar andere films. Voor Us heeft hij duidelijk goed gekeken naar Michael Hanekes beruchte Funny Games. De Wilsons, vader en moeder (Winston Duke en Lupita Nyong’o) en twee kinderen, zijn een gemiddeld Amerikaans middenklassegezin dat een vakantiehuisje betrekt. Daar dienen zich vier ongewenste gasten aan: enge indringers die er exact hetzelfde uitzien als de leden van het gezin.

De confrontatie met hun duistere alter ego’s neemt vervolgens bloedige en barokke wendingen. Voor Freud was de dubbelganger al een geliefde metafoor voor onze duistere en destructieve impulsen, die we liefst parkeren in het onbewuste.

Peele is nog steeds een filmmaker met een sociale agenda. Us is een film die iets te zeggen heeft over de onrechtvaardigheid en ongelijkheid in de wereld. Wie het in enige mate goed heeft in de westerse wereld leeft altijd met de wetenschap, dat er ook nog miljoenen andere mensen zijn, die niet meedelen in het geluk. In het dagelijks leven slaagt de middenklasse er doorgaans prima in om die kennis te onderdrukken. Maar in Us komt het sociale geweten van de middenklasse spoken. De achterblijvers halen gruwelijk hun gram.

Peele richt zo zijn blik op zowel het schuldgevoel als de angst die het bestaan van de onderklasse bij de middenklasse oproept. Enigszins vergelijkbaar ongemak was ook te zien in Green Book, als de succesvolle concertpianist Don Shirley in het gesegregeerde zuiden van de VS plotseling oog in oog komt te staan met katoenplukkers die in diepe armoede leven.

Na Get Out heeft Peele met Us zo opnieuw een open zenuw in de samenleving in zijn vizier. De zwarte en de witte middenklasse hebben als het om dit ongemak gaat, misschien ook wel het een en ander gemeen. Peeles krachtige metafoor voor ‘onze’ angsten en schuldgevoelens raakt – nog even verder associërend – ook aan het onbehagen dat de woede van de aanhang van Trump oproept.

Lees ook waarom dubbelgangers zo eng zijn: ze willen onze levens overnemen

Niet elk element van Us komt even goed over het voetlicht. Lupita Nyong’o is meer dan voortreffelijk in haar uitdagende dubbelrol, in haar rol als angstige moeder én in haar monsterlijke incarnatie als ‘Red’. Om als tegenspeler tegenover een actrice van dat formaat overeind te blijven, is geen eenvoudige opgave. Peele nam een risico door voor Winston Duke te kiezen als haar echtgenoot, in zijn eerste hoofdrol. Hij blijkt als acteur helaas een maatje te klein voor Nyong’o, al heeft hij misschien ook de minder dankbare rol.

De film hangt daardoor uit balans en te veel scènes lopen uit op een anticlimax. Gek genoeg komen juist de komische momenten in Us niet helemaal uit de verf, hoewel Peele eerder zijn sporen heeft verdiend als komiek. Maar ondanks die kanttekeningen: als een wervelwind van ambitieuze ideeën verveelt Us geen moment.