‘A little shit’ verdedigt de belangen van het Lagerhuis

Speaker in Brexitstemming Parlementsvoorzitter John Bercow is een kleurrijk persoon. Deze neutrale pietje precies heeft premier May voor het blok gezet, vlak voor de Brexit.

John Bercow, de speaker van het Britse Lagerhuis.
John Bercow, de speaker van het Britse Lagerhuis. Foto EPA

Daar zit hij dan, op zijn verhoogde zetel aan de kop van het Lagerhuis, zwarte robe speels over een schouder gedrapeerd. John Bercow gebaart, is streng, lacht hard en roept natuurlijk ‘Ordeeeer! Ordeeer!’. Eén ding doet hij niet, nadat hij hard ‘Divisiooon!’ scandeert en meer dan 640 volksvertegenwoordigers richting de voting lobbies aan weerszijden van het Lagerhuis schuifelen: meestemmen. Want Bercow is de speaker, de man die moet toezien dat het debat fatsoenlijk en ordentelijk verloopt. Bercow dient onpartijdig te zijn.

Hij interpreteert dat niet als kleurloos zijn. Zijn dassen zijn felgekleurd, zijn terechtwijzingen bloemrijk. Deze week was hij niet gecharmeerd van een opmerking van Mark Francois, een Conservatieve Brexiteer die zich zelden genuanceerd uitlaat. „Ik leerde de right honourable gentleman voor het eerst kennen in september 1983, toen ik onvriendelijk en onterecht suggereerde dat hij intellectueel gezien tot kniehoogte kwam bij een sprinkhaan”, zei Bercow om Francois stil te krijgen.

Bombshell

Onpartijdig zijn betekent volgens Bercow ook niet: op de achtergrond blijven. Maandag om half vier greep de speaker in. Hij meldde dat hij Erskine May, het duizend pagina’s dikke handboek van parlementaire gebruiken, erop na had geslagen. Daar trof hij meerdere voorbeelden, van het jaar 1604 tot en met 1920, van het gebruik dat het Lagerhuis zich niet dient te buigen over zaken die al besloten zijn. Weggestemd is weggestemd.

Bekijk in het Brexitblog: dinsdag, na zijn ingreep in het Lagerhuis, werd Bercow achtervolgd door een vasthoudende BBC-verslaggever.

Zo werd Bercow’s bombshellde Britse pers laat zelden een alliteratie achterwege — geboren. Theresa May was van plan deze of volgende week een tweede stemming te organiseren om haar gewijzigde Brexit-deal voor te leggen. Dat druist in tegen precedent, stelde Bercow. „De regering kan niet een voorstel opnieuw indienen dat wezenlijk hetzelfde is als het voorstel van vorige week dat met 149 stemmen verschil is verworpen”, zei Bercow.

Die zin leidde tot woede bij de regering. Het oordeel van Bercow maakt het vele malen moeilijker voor May, als uitvoerende macht, via doordrammen en krachtpatserij het Lagerhuis tegen heug en meug te dwingen haar deal te accepteren. Dat is precies wat Bercow als speaker belangrijk vindt.

Ingedut

Toen Bercow in 2009 aantrad, verkeerde het Lagerhuis in existentiële crisis. Het vertrouwen van het Britse publiek was verdampt, na de omvangrijke declaratiefraude die Bercows voorganger tot aftreden dwong wegens te laks handelen. Bovendien had de Britse politiek decennia achter de rug waar de premier op grote meerderheden kon rekenen — de jaren 1992-97 onder John Major uitgezonderd.

Het Lagerhuis was een ingedutte plek van goedkeuring geworden in plaats van een forum voor levendige democratie. Bercow wilde nieuw elan, meer macht voor het Lagerhuis, minder voor de regering. Onder het nieuwe voorzitterschap moesten ministers zich naar het Paleis van Westminster reppen om spoedvragen te beantwoorden. Het wekelijkse vragenuurtje werd uitgebreid. Er moest in het Lagerhuis weer meer op het spel staan en de Britten moesten de logica van hun parlement weer begrijpen.

Het besluit van Bercow om geen nieuwe stemming toe te staan tenzij May haar Brexit-voorstel wijzigt, past in die kijk op het Lagerhuis. In de rechtbank is ne bis in idem (niet twee keer voor hetzelfde berechten) een basisbeginsel. In dagelijkse omgangsvormen geldt: nee betekent nee. Waarom zou dat in de politiek anders moeten zijn?

Foto Reuters TV
Foto Niklas Halle’n/AFP
Foto Reuters TV
John Bercow tijdens het laatste debat over de Brexitstemmingen in het Britse Lagerhuis, afgelopen maandag.

Bekeerd

Dat May en haar ministers woest reageren, was te verwachten. Bercow frustreert hun plannen behendig. Oud-premier David Cameron ervoer dat eveneens en noemde Bercow ooit naar verluidt „a little shit”.

Toch heeft de animositeit van de Conservatieven ook te maken met de politieke opvattingen van de speaker. Hij begon zijn loopbaan als rechtse Tory. Als tiener was hij voor het uitzetten van migranten om de Britse nationale identiteit te beschermen.

Pas later in zijn loopbaan ontpopte Bercow zich tot een bekeerd progressieve politicus die voor gelijke rechten was voor homo’s toen de Tories daar nog tegen waren. Hij zou zelfs op het punt hebben gestaan over te stappen naar Labour. Dat gebeurde niet, maar Bercow komt niet af van het imago van turncoat, van een overloper die niet door de Tories, maar door Labour geduld wordt als speaker.

Brexiteers zijn overtuigd dat Bercow uittreding uit de EU wil voorkomen. Zij wijzen op de bevoegdheid van de speaker om bij stemmingen een selectie te maken uit ingediende amendementen. Bercow zou de gebruikelijke werkwijze van het parlement negeren om voorstellen van Brexiteers te negeren. Zijn critici in het Lagerhuis en de regering hopen daarom dat hij snel opstapt. Bercow ligt geregeld onder vuur omdat hij te dominant en intimiderend zou zijn geweest tegen zijn staf. Ook zou hij te weinig doen aan de verziekte werksfeer in het parlement.

De speaker vindt de aantijging over het dwarsbomen van Brexit onzin. Hij zei dat hij juist amendementen kiest die het debat voorwaarts helpen. Dat vindt hij belangrijker dan zich strikt aan precedenten houden. „Anders verandert er hier nooit iets”, beet hij Brexiteers onlangs toe.

Niet het laatste woord

Daarom was het Lagerhuis verrast toen Bercow zich deze week opeens ontpopte tot pietje precies, die met groot eerbied voor precedenten een nieuwe stemming over de deal van May leek te torpederen. Bercow erkende zelf dat hij geen finale blokkade opwierp. „Mijn oordeel moet niet gezien worden als het laatste woord over dit onderwerp”, zei hij. De speaker, als verdediger van de belangen van het Lagerhuis, weet als geen ander: het parlement is soeverein. Als een meerderheid van het Lagerhuis besluit dat het Lagerhuis willen stemmen over de deal, dan zal het Lagerhuis stemmen. Dat kan niemand belemmeren, ook niet de speaker.

Toch is May sinds de interventie van Bercow overgaan in volledige crisismodus. Ze heeft geen nieuw plan. May weet dat Bercow geen bindend vonnis wees, maar behendig de wil van het Lagerhuis tot uiting liet komen: men wil van May en haar deal af.