TikTok verovert het internet

Social media Een kennismaking met één van de meest gedownloade apps van dit moment: de onder tieners populaire muziekvideodienst TikTok.

Profielen van populaire TikTokkers. De hartjes (likes) lopen in de tientallen miljoenen.
Profielen van populaire TikTokkers. De hartjes (likes) lopen in de tientallen miljoenen. Beeld NRC

Korte filmpjes van vijftien seconden waarin jongeren liedjes playbacken, grappen uithalen, dansen op snelle muziek of een meme maken. De app TikTok waar deze video’s gemaakt en gedeeld worden verovert de huidige internetcultuur. Een kennismaking met één van de meest gedownloade apps van tegenwoordig. Met ruim 1 miljard downloads is TikTok een doorslaand succes. In 2014 kwam het Amerikaanse Musical.ly op de markt. De app, waarmee gebruikers kunnen playbacken op een eigen gekozen lied, sloeg ook bij Nederlandse tieners aan. In november 2017 werd deze muziek- en videodienst voor ruim 700 miljoen euro overgenomen door de Chinese mediagigant ByteDance.

Hierna ging Musical.ly, in augustus 2018, verder onder de naam TikTok. Nederlandse gebruikers van Musical.ly, ‘Musers’, reageerden geschokt toen bleek dat hun geliefde app zou gaan fuseren met TikTok, de Chinese variant van ByteDance. Via een update van de app Muscial.ly werden Musers automatisch ‘TikTokkers’.

Volgens Creator Network, het influencer-platfrom waar de populairste TikTokkers uit Europa en Amerika bij zijn aangesloten voor begeleiding, management en het binnenhalen van betaalde opdrachten, hebben Nederland en België inmiddels 4,5 miljoen actieve gebruikers. Een half jaar geleden waren dat er nog 4 miljoen. „Deze groei is vooral te danken aan een nieuwe doelgroep die het platform gebruikt om korte vlogs te maken, onder wie ook wereldsterren als Martin Garrix en Justin Bieber”, zegt Eugène Jans, talent manager bij Creator Network.

Gluren

Het populaire platform kreeg onlangs nog een enorme claim voor het schenden van de Amerikaanse privacyregels van jonge gebruikers. De app zou persoonlijke informatie van Amerikaanse kinderen onder de 13 jaar illegaal verzamelen, zoals naam en emailadres. Volgens de Amerikaanse wet moeten ouders van kinderen onder de 13 jaar hier toestemming voor geven. TikTok heeft hiervoor een schikking getroffen van 5,7 miljoen dollar (5 miljoen euro) met de Amerikaanse mededingingsautoriteit FTC.

Profielen zouden automatisch als openbaar aangemaakt worden en gebruikers moeten zelf de functie van privé-modus inschakelen. Dit is niet bij alle gebruikers bekend. Ook waren de, vaak jonge, TikTokkers makkelijk traceerbaar en bleken naast likes in de vorm van hartjes ook seksueel getinte reacties van volwassen mannen te krijgen.

Volgens Jans heeft TikTok zichzelf nu verbeterd. „Gebruikers van 13 jaar of jonger worden nu minder gepusht.” Dat wil zeggen dat de filmpjes van deze jonge gebruikers minder vaak worden getoond op de openbare pagina van de app in vergelijking tot filmpjes van gebruikers die 13 jaar of ouder zijn. Jans: „Hierdoor worden zij dus veel minder zichtbaar voor andere gebruikers.”

In heel Europa geldt sinds vorig jaar de strenge privacywetgeving Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Iedere regio heeft een andere versie van de app zodat er aan de landelijke wetgeving kan worden voldaan. In Nederland geldt dat gegevens van gebruikers onder de zestien jaar niet zomaar verzameld mogen worden zonder toestemming van de ouders, laat een woordvoerder van de Autoriteit Persoonsgegevens weten.

Lees ook: TikTok schikt om illegaal verzamelen gegevens van kinderen

Positiviteit

Maar wat maakt deze ‘coolkid’ van alle apps nou zo succesvol? Volgens Diederik Broekhuizen, expert in sociale media en oprichter van het platform The Best Social Media, biedt TikTok een alternatief voor het grote monster dat Facebook heet. „De app is heel positief en maakt enthousiast. Dat is iets wat je op andere sociale platformen, zoals Twitter en Facebook, mist. Daar speelt een slechte reputatie rondom nepnieuws een rol, zijn controlerende ouders actief en komen geregeld relletjes door negatieve reacties voor.”

Het is juist die positieve uitstraling die jongeren trekt. Broekhuizen erkent dat er in eerste instantie veel weerstand was onder musers tegen de naamsverandering van Musical.ly naar TikTok. Toch is het succes mede aan die naamsverandering te danken. „Door de app de commerciële naam TikTok te geven, wijzend naar het beperkt aantal seconden van de video’s, kreeg het platform in een klap een nieuwe identiteit. Het draaide niet langer om enkel het nadoen van muziek en het playbacken van liedjes, maar om het maken van allerlei soorten creatieve video’s.”

TikTok is in zekere zin vergelijkbaar met Vine, de videodienst die in 2013 door Twitter werd gelanceerd. Daar werden video’s van zes seconden gemaakt, die makkelijk met de wereld gedeeld konden worden. In 2016 kondigde Twitter aan geen toekomst meer te zien in de app en deze langzaam af te bouwen.

Talent voor video

Volgens Broekhuizen gaan we een tijd tegemoet waarin straks alles video based is. In de lijn van die trend zou TikTok geplaatst moeten worden. „Vine was daar misschien net te vroeg mee. Maar met de snelle ontwikkeling van het 4G-netwerk kijken én maken we nu overal ter wereld gemakkelijk video’s.”

Dat blijkt wel uit de filmpjes die de jonge gebruikers creëren. Broekhuizen: „Tegenwoordig gaan ze niet meer naar de musical academie of een school voor grafische vormgeving maar laten ze online, via TikTok, zien wat ze in huis hebben. Het is bijzonder hoe goed en slim sommige jongeren filmpjes kunnen editen. Ik zou ze zo aannemen om creatieve video’s voor mij te maken. En dat is alleen maar iets om aan te moedigen.”