Stilleggen campagne komt niet vaak voor

Verkiezingen Net als na de moord op Pim Fortuyn en na de treinkaping bij De Punt is de verkiezingscampagne stilgelegd na de schietpartij in Utrecht. Een enkele partij hield zich daar destijds niet aan. Nu is dat Forum voor Democratie.

Op en rond het Binnenhof in Den Haag zijn politie en marechaussee extra zwaar bewapend aanwezig na de schietpartij in Utrecht.
Op en rond het Binnenhof in Den Haag zijn politie en marechaussee extra zwaar bewapend aanwezig na de schietpartij in Utrecht. Foto Niels Wenstedt/ANP

Het gebruikelijke coalitieoverleg is maandagochtend net afgelopen als de vraag opkomt of de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen moet worden stilgelegd. Maandagavond zouden acht landelijke fractievoorzitters met elkaar in debat gaan in een uitzending van EenVandaag. Kan dat wel doorgaan, na de schietpartij in Utrecht? Een belrondje met partijen levert al snel een antwoord op: nee. Want: ongepast.

Ook FvD-fractievoorzitter Thierry Baudet wordt gebeld, onder meer door de campagneleider van de VVD. Maar Baudet neemt zijn telefoon niet op. Een sms blijft ook onbeantwoord.

SP-leider Lilian Marijnissen staat net op een podium bij de pensioendemonstratie in Ahoy met collega Henk Krol (50Plus) als het nieuws van de schietpartij binnenkomt. Ze geeft daar een eerste reactie. „Ik zou heel graag willen zeggen dat we meeleven met alles en iedereen in Utrecht, we houden allemaal ons hart vast voor wat daar nu gebeurt.” De partijleiders van de PvdA en GroenLinks, Lodewijk Asscher en Jesse Klaver, besluiten niet meer naar Ahoy te komen.

Lees over de laatste ontwikkelingen in het liveblog over de schietpartij in Utrecht.

Om 12.37 uur twittert de VVD: „Vanwege de gebeurtenissen in Utrecht hebben partijen besloten de campagne tot nader order stil te leggen.” Daarna komen alle fractievoorzitters uit de Tweede Kamer met hun eigen reactie. Alleen Forum voor Democratie laat een voor maandagavond geplande bijeenkomst, in het Kurhaus in Scheveningen, doorgaan. „Juist nu is het essentieel om samen te komen en met elkaar te spreken over de toekomst van ons land”, twittert Baudet. Andere partijen laken het besluit, op Twitter klinkt overwegend lof.

Maandagavond houdt premier Rutte een persconferentie over de jongste ontwikkelingen. De vraag wanneer de campagne weer hervat kan worden, irriteert hem. „Daar ben ik even niet mee bezig als u het niet erg vindt”, zegt hij. „Ik ben even nu niet VVD’er, ik sta hier als minister-president.” De verkiezingen kunnen wel gewoon doorgaan, zegt hij.

Moord op Pim Fortuyn

Volgens Bert van den Braak van het Parlementaire Documentatiecentrum (PDC) is het uitzonderlijk dat de verkiezingscampagne wordt stilgezet. De Nederlandse parlementaire geschiedenis kent slechts een handvol precedenten, zoals na de moord op Pim Fortuyn, op 6 mei 2002. „Toen werd niet alleen de campagne stilgelegd, maar zelfs overwogen om de verkiezingen uit te stellen”, zegt Van den Braak. Na overleg met de familie van Fortuyn vonden de verkiezingen toch zoals gepland plaats op 15 mei 2002. De campagne lag na de moord een week stil.

Een ander bekend voorbeeld is de Molukse treinkaping bij De Punt in 1977. Die begon twee dagen voor de Tweede Kamerverkiezingen van 25 mei. Het kabinet-Den Uyl besloot de verkiezingen door te laten gaan, maar de campagne werd stilgezet. Er was destijds één partij die de opschorting negeerde: de communistische CPN. „Zij zagen in de situatie een complot om de verkiezingen te beïnvloeden”, zegt Van den Braak. Het verkiezingsverlies dat de partij vervolgens leed, werd in CPN-commentaren ook toegeschreven aan de gijzelingsacties.

Meer recent, na de vliegramp in Libië van 12 mei 2010, besloten politieke partijen ook tot een campagnestop. De Piratenpartij deed daar niet aan mee, met als argument dat de jonge beweging elk beetje aandacht nodig had voor de Kamerverkiezingen een maand later. De Partij voor de Dieren legde de campagne eventjes stil, maar hervatte die eerder dan andere partijen. Wel besloot de partij de toon aan te passen.

Volgens Van den Braak is het moeilijk te zeggen of partijen electoraal risico lopen door de campagne in dit soort situaties voort te zetten. „Het kan een beetje raar overkomen om je afwijkend te gedragen van andere partijen, maar het hoeft niet per se negatief te zijn.” Van den Braak denkt dat Forum weinig risico loopt: de maandagavond in Scheveningen geplande bijeenkomst van de partij is voor de eigen achterban en Forum zelf zegt dat de bijeenkomst een „aangepaste vorm” zal hebben.

Dit artikel is om 20.20 uur bijgewerkt.