Orbán spint garen bij conflict EVP

Europese Volkspartij Woensdag besluiten de Europese christen-democraten of de partij van de Hongaarse premier Orbán bij hun groep mag blijven.

De Hongaarse premier Viktor Orbán, op deze foto tijdens een toespraak van zijn partij Fidesz in april vorig jaar.
De Hongaarse premier Viktor Orbán, op deze foto tijdens een toespraak van zijn partij Fidesz in april vorig jaar. Foto Darko Vojinovic/AP

Het zou zomaar kunnen, zegt journalist Levente Sitkei na enig nadenken, dat dit de eerste keer is geweest dat Viktor Orbán publiekelijk sorry heeft gezegd.

Woensdag stuurde de Hongaarse premier een brief naar zijn critici binnen de Europese Volkspartij (EVP) die vinden dat zijn Fidesz-partij uit de politieke familie gezet moet worden. „Ik bied mijn excuses aan”, schreef Orbán, „als u zich door mijn uitspraak persoonlijk aangevallen hebt gevoeld”. Hij had zijn collega-christendemocraten „nuttige idioten” genoemd, die met hun kritiek op hem de EVP verzwakken in aanloop naar de Europese verkiezingen van mei.

Politici van het CDA en andere christen-democratische partijen die Orbán willen lozen, deden de excuses meteen af als halfhartig en onvoldoende. Het ging hun niet om die ene opmerking, maar om „het bewaken van de rechtsstaat, de vrijheid van onderwijs en persvrijheid”, liet CDA-voorzitter Rutger Ploum weten. Deze woensdag komen de partijen van de EVP in Brussel bijeen om te beslissen of Fidesz nog wel in haar midden thuishoort.

Al maanden op ramkoers met de EVP

Afgelopen september besloot een tweederde meerderheid van het Europees Parlement een strafprocedure tegen Hongarije in gang te zetten om de „systematische bedreiging” van Europese waarden in het land. Ook veel EVP’ers stemden daarmee in. Sindsdien verlegde Orbán zijn ramkoers binnen de Europese Unie en binnen zijn eigen club allerminst. Hij ging verder in het inperken van de academische vrijheid, van de Central European University en de Hongaarse Academie van Wetenschappen, en het onder regeringscontrole brengen van de rechtspraak. Toen de Hongaarse regering ook nog een postercampagne begon tegen mede-EVP’er en Eurocommissievoorzitter Jean-Claude Juncker, was voor dertien kleine EVP-geledingen de maat vol.

Lees ook:Hoeveel ‘Orbánnen’ kan de EU aan?

Toch denkt Levente Sitkei, die leidinggevende is bij de pro-regeringskrant Magyar Nemzet, dat de excuses van Orbán significant zijn. Begin deze maand publiceerde Sitkei een hoofdredactioneel commentaar waarin Fidesz werd opgeroepen zelf de EVP te verlaten. Orbán, „de felle strijder voor het ware Europa” zou de „vernederende band” moeten verbreken en een nieuwe alliantie moeten sluiten, bijvoorbeeld met conservatief-populistische partijen in Polen en Italië.

Maar in een café in Boedapest, vlak nadat Orbán in een toespraak op de Hongaarse onafhankelijkheidsdag vrijdag een relatief milde toon aansloeg, is Sitkei er niet meer zo zeker van dat afsplitsen de juiste strategie is. „We moeten ons niet laten kleineren en door andere landen laten vertellen hoe Hongarije geregeerd moet worden”, zegt de journalist. „Maar na de verkiezingen kan Fidesz één van de grootste partijen binnen de EVP worden. En dan is de impact binnen die groep waarschijnlijk groter dan daarbuiten.”

Politiek analist Bulcsú Hunyadi van de Hongaarse denktank Political Capital bevestigt die redenering. Als de Spaanse en Franse conservatieven het zo slecht doen als hun peilingen nu suggereren, wordt Fidesz na de Duitse en Poolse christen-democraten de grootste fractie binnen de EVP. Met navenant veel macht bij en aanspraak op benoemingen. Fidesz zou 14 zetels in het Europees Parlement kunnen bemachtigen en Orbán heeft volgelingen onder kleinere Midden-Europese EVP’ers. Ter vergelijking: het CDA houdt mogelijk maar 2 zetels over.

Toekomst binnen Europese fractie

Manfred Weber, de Spitzenkandidat van de christen-democraten en hun beoogde nieuwe Commissievoorzitter, reisde vorige week naar Boedapest om Orbán de les te lezen en oogde na dat gesprek zwak en twijfelend. Sindsdien heeft Orbán echter wel bewogen: de posters met een dom grijnzende Juncker erop zijn overgeschilderd en er kwam iets dat op excuses leek. „Alle signalen wijzen erop dat Orbán zonder gezichtsverlies thuis aan de minimale eisen in Brussel kan voldoen”, zegt analist Hunyadi. De Hongaarse leider overtuigt hoogstwaarschijnlijk niet alle partijen binnen de EVP, maar voldoende om – voorlopig – binnen de club te blijven. De meeste grote fracties hebben zich nog niet over Fidesz’ lidmaatschap uitgesproken. „Net als met de procedure in het parlement in september hebben we geen idee hoe de stemming woensdag verloopt”, aldus een CDA’er in Brussel.

Als Fidesz de stemming overleeft, zal dat er volgens Hunyadi overigens niet toe leiden dat Orbán interne confrontaties voortaan uit de weg zal gaan. „Orbáns ideale positie is binnen een EVP die door interne ruzies verzwakt is. Hoe langer deze crisis voortsleept, hoe beter dat is voor Orbán, zowel voor zijn electoraat in Hongarije als voor zijn machtspositie in de EU. Hoe zwakker de club is, hoe groter zijn relatieve gewicht daarbinnen.”

Het oprichten van een nieuwe populistische groep is zo vlak voor de Europese verkiezingen niet erg aanlokkelijk voor Orbán, zeggen zowel Hunyadi als Sitkei. En overstappen kan altijd nog. Sitkei: „Als het binnen de EVP niet meer werkt, zijn er genoeg opkomende partijen in Europa die met Fidesz willen samenwerken. Maar zo’n partijtje als het CDA, waar kan dat anders terecht?”

Orbán schreef bijvoorbeeld een brief aan de Vlaamse christendemocraten, lid van de EVP-fractie: