Kerncentrale dicht? De provincie gaat het regelen

Loze beloften Provinciale politici voeren campagne over zaken waar ze totaal niet over gaan, van Schiphol tot marktwerking in de zorg.

De kerncentrale bij Tihange, België
De kerncentrale bij Tihange, België Foto JULIEN WARNAND

De kerncentrale is verouderd, de veiligheidsrisico’s zijn te groot. En dus moet het „stokoude en gammele” complex in Tihange dicht, staat in het verkiezingsprogramma van GroenLinks in Zuid-Limburg.

Klein detail: Tihange ligt niet in Limburg, maar vlak over de grens, in België. En dus heeft de provincie helemaal niets te zeggen over sluiting van de centrale. Natuurlijk weet hij dat, zegt GroenLinks-lijsttrekker Pepijn Baneke. Toch kunnen Limburgse politici volgens hem „druk uitoefenen op partijen die daar wel toe in staat zijn”. Komt het einde van Tihange dichterbij als GroenLinks de verkiezingen wint? „Wat mij betreft is die kans dan groter, ja.”

Dat politici zich alleen indirect hard kunnen maken voor de sluiting, „snappen de mensen die op ons stemmen heus wel”, zegt D66-lijsttrekker Hans Teunissen, die Tihange ook dicht wil hebben. „Je moet het zo zien: de grenzen van Limburg zijn voor meer dan 80 procent met het buitenland. Wij als Limburgse politici maken ons terecht ook druk om wat dáár gebeurt.”

Het zijn frustrerende tijden voor provinciale politici. De campagne voor de Provinciale Staten, hún bestuurslaag, gaat vrijwel uitsluitend over landelijke onderwerpen. Klimaat, immigratie, Europa, de huizenmarkt: allemaal zaken waar de provincie niets over te zeggen heeft. De Haagse kopstukken domineren de media, kiezers laten zich amper leiden door regionale onderwerpen.

Maar provinciale politici dragen zelf ook bij aan die frustratie. Ze voeren dezer dagen opvallend vaak campagne over zaken waar ze helemaal niet over gaan. Zo spreken partijen in vrijwel alle noord- en oostelijke provincies zich uit tegen de uitbreiding van Lelystad Airport – een besluit dat in handen ligt van het kabinet. Vrijwel alle kandidaten van de PVV en Forum voor Democratie praten over Nexit en islamisering – géén onderwerpen voor de provinciale vergaderzaal.

Zuid-Holland voor Palestina

Soms neemt het absurde vormen aan. Zo voert de islamitisch gëinspireerde partij NIDA in Zuid-Holland campagne met de slogan ‘Zuid-Holland voor Palestina’: de lijsttrekker wil dat de provincie zich hard maakt voor het opleggen van sancties aan Israël – iets wat volstrekt buiten het bereik van Zuid-Holland ligt.

In Groningen bepleit de provinciale SP het afschaffen van de marktwerking in de zorg. Lijsttrekker en gedeputeerde Eelco Eikenaar geeft toe dat de kiezer daarvoor in Den Haag moet zijn. Maar als bestuurder van een krimpregio, zegt hij, wordt hij wel „voortdurend belemmerd” door die marktwerking. „Wij hebben hier vaak maar één zorgaanbieder.” Dus spreekt Eikenaar zich er toch over uit. „Maar ik doe aan de kiezers niet de belofte dat ik de marktwerking zal afschaffen.”

Volgens John Bijl van het Periklesinstituut, dat onder meer Statenleden traint, moeten provinciale politici hun mond houden over landelijke thema’s. „Het is juist je werk uit te leggen wat jouw bestuurslaag wél doet.” Bijl begrijpt dat het voor provinciale kandidaten lastig is aandacht te krijgen. „Maar krijg je een vraag over marktwerking, dan zeg je: tuurlijk is zorg belangrijk, daarom zitten mijn collega’s in Den Haag er bovenop. Ikzelf ga ervoor zorgen dat de bus naar Heiloo weer regelmatig rijdt.”

Groeistop voor Schiphol

In de provincies Noord- en Zuid-Holland is Schiphol, voor 90 procent eigendom van de rijksoverheid en de gemeente Amsterdam, een geliefd campagneonderwerp. Het verst gaat GroenLinks. Lijsttrekker Zita Pels belooft in Noord-Holland een groeistop voor Schiphol en voorrang voor „stille en brandstofzuinige vluchten”.

Heeft Noord-Holland daar dan iets over te zeggen? Nou, via een omweg wel degelijk, zegt Pels. De provincie stelt bestemmingsplannen op, „dus daar hebben we een onderhandelingspositie”. En verder zit de Noord-Hollandse gedeputeerde via een ingewikkelde constructie aan tafel bij de minister in de zogeheten Omgevingsraad Schiphol. „Wij verwoorden daar wat er lokaal leeft, in de gemeenten”, zegt Pels. „Zo kun je invloed uitoefenen.”

‘Lobbyen’: dat woord komt voortdurend langs als je provinciale politici vraagt naar hun bevoegdheden. „Je moet soms loslaten dat je er formeel niet over gaat. Je kunt altijd praten met je collega’s in Den Haag”, zegt Mirjam Wulfse, lijsttrekker van de VVD in Groningen. Die partij maakt zich hard voor meer windparken. Maar dan wel búiten de eigen provincie: in zee, boven Schiermonnikoog. Wulfse: „We willen ze in elk geval niet op land en omdat we niet alleen ‘nee’ willen zeggen is dit ons alternatief.”

Alleen Den Haag kan beslissen over windparken op zee. Toch vindt Wulfse de VVD-campagne niet verwarrend voor kiezers. „Vroeger probeerde ik duidelijk te maken over welke punten je als provincie nu wel of niet gaat. Maar daar ben ik van afgestapt. Mensen begrijpen er niks van, voor inwoners ben jij gewoon de overheid. Wij geven nu gewoon onze mening.”