De ‘Braziliaanse Bannon’ van Bolsonaro

Olavo de Carvalho De Braziliaanse president Bolsonaro brengt dinsdag een bezoek aan geestverwant Trump. Ook hun ideologen hebben elkaar gevonden.

De Braziliaanse ideoloog Olavo de Carvalho bij de presentatie van een documentaire over de regering van de Braziliaanse president Jair Bolsonaro.
De Braziliaanse ideoloog Olavo de Carvalho bij de presentatie van een documentaire over de regering van de Braziliaanse president Jair Bolsonaro. Foto Joshua Roberts / Reuters

De evolutietheorie klopt niet en bewijs dat de Aarde rond de zon draait, is er ook niet. De Inquisitie is door protestanten verzonnen om katholieken in een kwaad daglicht te stellen en hetero’s kunnen geen hiv/aids krijgen.

Welkom in de opmerkelijke denkwereld van de in de Verenigde Staten woonachtige Braziliaanse journalist, schrijver en zelfverklaarde filosoof Olavo de Carvalho (71).

Hij is tevens de ideologische goeroe van de ultrarechtse Braziliaanse president Jair Bolsonaro, die deze dinsdag in de VS een ontmoeting zal hebben met zijn door hem zeer bewonderde geestverwant en ambtgenoot Donald Trump. Waar Trump zich ideologisch lang liet leiden door Breitbart-hoofdredacteur Steve Bannon, zo is Bolsonaro’s gedachtengoed sterk gevormd door De Carvalho.

Op de eerste dag van zijn bezoek aan de VS lunchte Bolsonaro dit weekeinde met een groep geestverwanten, onder wie De Carvalho en Bannon. De band tussen die laatste twee is hecht. Bannon noemde de Braziliaan een „held” en leidde onlangs op een filmavond een documentaire over De Carvalho’s leven in.

De rechtse denker, die dertig boeken en essays schreef maar geen enkele academische titel heeft, is hét gezicht van ‘Nieuw Rechts’ in Brazilië. Een stroming die met Bolsonaro als president na jaren in de coulissen plots vol in de schijnwerpers staat.

Zijn invloed op Bolsonaro blijkt zeer groot. Tijdens de campagne nam Bolsonaro al veel van zijn retoriek en beeldspraak over. En toen hij begin dit jaar aantrad als president, volgde hij adviezen op van zijn leermeester. Zo benoemde Bolsonaro op Buitenlandse Zaken de onervaren diplomaat Ernesto Araújo als minister, een groot aanhanger van De Carvalho. Ook schoof de denker met succes zijn pupil Ricardo Vélez Rodriguez naar voren op Onderwijs. Deze moet nu scholen gaan ‘zuiveren’ van linkse invloeden.

Dat Bolsonaro zo sterk leunt op de filosoof leidde al tot spanningen met de technocraten en militairen binnen zijn regering. Zij hebben weinig op met alle ideologische nieuwlichterij en willen vooral het land economisch stabiliseren.

Cultuur-marxistisch complot

Wie is deze raspoetin? De ‘Braziliaanse Bannon’ gelooft dat politiek links ‘immoreel’ is. Hij valt progressieve denkers, ‘globalisten’, marxisten en feministen steeds hard aan. Hij ziet een ‘strategisch complot’ van ‘cultureel-marxisme’. Links zou overal zijn geïnfiltreerd: in de media, in de academische wereld en in de politiek, met als doel de westerse cultuur te ondermijnen.

De Carvalho verspreidt zijn ideeën in geschriften, maar vooral via wekelijkse internetcolleges, onder meer op zijn YouTube-kanaal Olavo tem razão (Olavo heeft gelijk). Hierin waarschuwt hij met een grote dosis anti-linkse retoriek hoe Brazilië en de wereld ten onder gaan aan het communisme, dat volgens hem machtiger dan ooit is.

Lees ook dit profiel van Steve Bannon, destijds strateeg in Trumps Witte Huis

Zijn webcursussen worden gevolgd door tienduizenden studenten, onder wie invloedrijke rechtse politici en influencers. Lurkend aan zijn pijp spreekt hij hen vanachter zijn computer of hangend op een leren bank toe, omringd door naslagwerken en bronzen beelden.

De Carvalho lanceert hierbij regelmatig omstreden theorieën. In Pepsi-Cola zijn via abortus verkregen foetus-cellen verwerkt om de cola een zoetere smaak te geven, houdt hij kijkers bijvoorbeeld voor. Zijn aanhangers noemen hem een verlichte geest die hardop durft te zeggen wat velen al jaren denken. Zijn tegenstanders zien in hem een gestoorde charlatan met grootheidswaan.

Dolende oud-communist

Voordat hij zijn conservatieve geschriften publiceerde, maakte De Carvalho jarenlang een persoonlijke ideologische zoektocht door. Tijdens de jaren zestig, in de begintijd van de militaire dictatuur (1964-1985), was hij een militante communist en streed hij tegen de militairen.

Vervolgens zocht hij zijn heil in de astrologie en was hij een paar jaar een volgeling van de zogeheten tariqa, een mystieke richting binnen de islam. Maar uiteindelijk keerde De Carvalho terug naar zijn oorsprong: het katholieke geloof. Als ex-communist werd hij een fanatiek vijand van links: steeds rechtser en conservatiever.

In zijn werkkamer hangt een replica van de lijkwade van Turijn met verderop aan de muur een serie imposante jachtgeweren: zijn grote hobby is schieten.

In 2005 emigreerde De Carvalho naar het Amerikaanse Richmond, in de staat Virginia, naar zijn zeggen omdat in Brazilië de linkse Arbeiderspartij (PT) van Lula da Silva aan de macht was.

De ministersploeg van Bolsonaro: militairen, grootgrondbezitters en evangelische christenen

Toen in 2013 grote protesten uitbraken tegen ex-president Dilma Rousseff en tal van nieuwe rechtse bewegingen opkwamen, werd De Carvalho het boegbeeld van een jongere generatie die verandering wilde. Hij groeide uit tot de intellectueel van conservatieven, die boos en gefrustreerd waren over de corruptieschandalen en de recessie die in de laatste jaren van de Arbeiderspartij de kop opstaken in Brazilië.

Toen Bolsonaro zich kandidaat stelde, besloot De Carvalho hem – op afstand – te steunen. Beiden hebben elkaar volgens de filosoof slechts een paar keer echt gesproken, maar Bolsonaro’s zonen Eduardo en Flávio (beiden invloedrijke politici) bezochten hem meermaals en volgden ook zijn trainingen.

Blunders

Ondanks de warme band heeft De Carvalho ook kritiek op Bolsonaro, wiens regering geplaagd wordt door blunders, intriges en corruptieschandalen. De val van de regering volgt „binnen zes maanden” als er niets verandert, waarschuwde De Carvalho onlangs. Afgelopen week brak er ook nog een crisis uit op het ministerie van Onderwijs, waar de filosoof veel invloed heeft. „Mijn studenten die binnen de regering werkzaam zijn, kunnen beter vertrekken. Het lijkt wel alsof ik een goeroe ben van een grote smerige bende”, klaagde hij in zijn wekelijkse video.