De bovenbaas levert wat van zijn salaris in

Topsalarissen De nieuwe voorzitter van Unilever verdient minder dan z’n voorganger. Ongebruikelijk, niet uniek. Wat echt duur is: een nieuwe topman van buiten.

Exterieur van Unilever aan de Nassaukade in Rotterdam.
Exterieur van Unilever aan de Nassaukade in Rotterdam. Foto Marco de Swart / ANP

Dan heb je eindelijk de top bereikt, en dan verdien je minder dan je voorganger.

Het overkomt Alan Jope (54), sinds 1 januari de opvolger van Paul Polman als directievoorzitter van zeep- en voedingsbedrijf Unilever (51 miljard euro omzet, 155.000 werknemers).

Jope, een Unilever-veteraan met 34 dienstjaren, moet het doen met een lager vast salaris. Hij ontvangt 1,45 miljoen euro tegenover 1,69 miljoen voor Polman. Een verlaging van 14 procent. Polman is per 1 januari afgetreden en staat zijn opvolger nog zes maanden terzijde.

De promotie van Jope – in functie, maar met verlaagd salaris – volgt op verrassend brede oppositie, vorig jaar, van de aandeelhouders tegen een simpeler beloningsbeleid. Meer vast salaris, minder soorten bonus. De uitleg van het beloningsbeleid telt overigens nog 16 pagina’s in het jaarverslag.

Een deel van de beleggers percipieerde de versimpeling echter als extra geld zonder extra prestaties. Unilever is een binationale onderneming met een Brits en een Nederlands hoofdkantoor. In Londen stemden beleggers met bijna 36 procent van de aandelen tot schrik van de commissarissen tegen. In Rotterdam was het bijna 27 procent. Op de meeste aandeelhoudersvergaderingen is de tegenstem beperkt tot hooguit enkele procenten.

Geschrokken zochten de commissarissen vorig jaar de dialoog met grote beleggers.

Ruimte voor verhoging

Markeren de oppositie en de salarisverlaging een omslag die recht doet aan de maatschappelijke onvrede over topbeloningen?

Reken er niet op.

Om te beginnen goochelt Unilever met appels en peren. Unilever telt bij de vergelijking tussen Jope en Polman de 5 procent salarisverhoging die Polman vorig jaar heeft geweigerd wel op bij zijn salaris. Daardoor lijkt de verlaging groter.

Verder scheppen de commissarissen expliciet ruimte om het salaris van Jope, en daarmee zijn totale beloning, extra te verhogen. Voor Jope geldt geen salarisschaal, waarin de verhogingen vastliggen, legt Hein Haenen, van adviesbureau Focus Orange uit. De commissarissen hebben de intentie, schrijven ze, om Jope’s vaste salaris te verhogen afhankelijk van zijn ontwikkeling en prestaties.

De verlaging van het startsalaris van een nieuwe topman is ongebruikelijk, maar heeft een duidelijke relatie met kwaaie (politieke) aandeelhouders. In 2014 nam Ben van Beurden de leiding over bij olie- en gasbedrijf Shell. Enkele jaren eerder was er een heuse revolte van beleggers tegen, in hun ogen, excessieve bonussen. De Shell-commissarissen verlaagden het startsalaris van Van Beurden ten opzichte van zijn voorganger met 14 procent naar 1,4 miljoen euro.

Ander voorbeeld. Als nieuwe topman van ABN Amro moest Kees van Dijkhuizen in 2017 genoegen nemen met een verlaging ten opzichte van zijn voorganger Gerrit Zalm. De overheid bezit de meerderheid van de aandelen in de bank. Toenmalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem (PvdA) zag de verlaging als zijn bijdrage aan het terugdringen van topbeloningen. Zalm verdiende 755.000 euro, Van Dijkhuizen begon op 712.688 euro.

Lager startsalaris uitzondering

Verlaging van het startsalaris van een nieuwkomer aan de top is echter eerder uitzondering dan regel, blijkt uit een kleine inventarisatie.

Thierry Vanlancker kreeg bij zijn aantreden anderhalf jaar geleden als bestuursvoorzitter van verfgigant AkzoNobel 950.050 euro vast salaris, identiek aan dat van zijn voorganger Ton Büchner.

Ook Tanate Phutrakul, de nieuwe financieel directeur van ING, gaat evenveel verdienen als zijn voorganger Koos Timmermans, die het veld moest ruimen na de schikking met justitie over een explosief witwasschandaal: ruim 1,2 miljoen euro.

Verhogingen zijn eerder de regel. Al is het soms ‘kruimelwerk’. Frans Muller ging als bestuursvoorzitter van supermarktketen Ahold Delhaize ruim 1,05 miljoen euro verdienen. Nog geen 2 procent meer dan voorganger Dick Boer. Daarbij speelt wel een rol dat Muller (ex-Delhaize) bij de fusie in 2016 als bijna-topman al in de beloningslift naar boven was gestapt. Beleggers blokkeerden toen ook een aantrekkelijke fusiebonus voor de top.

Vorig jaar maakte de nieuwe KPN-topman Maximo Ibarra, afkomstig van het Italiaanse telecombedrijf Wind, een grotere sprong. Zijn startsalaris was 935.000 euro, 10 procent meer dan voorganger Eelco Blok. Waarom? Topkader elders weglokken kost gewoon geld. Hun onderhandelingspositie is beter, zegt Haenen van Focus Orange. Jope, Van Beurden en Van Dijkhuizen hadden al een hoge functie bij hun werkgever.

Beloningseiffeltoren

De verlaging van het basissalaris van topman Jope van Unilever werkt door in zijn totale beloning. Die moet duidelijk onder die van Paul Polman uitkomen. Polman verdiende vorig jaar 11,7 miljoen euro, blijkt uit het Unilever-jaarverslag. Zijn vaste salaris vormt daarvan maar een procent of tien. De bulk bestaat uit een contante bonus, gekoppeld aan de resultaten over 2018, en uit beloningen in aandelen die gekoppeld zijn aan de gang van zaken in de periode 2016-2018.

Door de koppeling van die bonussen aan het vaste salaris daalt de totale beloning van Jope sowieso als het salaris daalt. De maximaal haalbare beloning voor Jope bij excellent presteren komt bijna 2 miljoen euro lager uit dan die van Polman, betogen de Unilever-commissarissen. Dat is 11,2 miljoen euro tegenover 13,1 miljoen.

Lees verder over de kloof tussen top en werklvoer

Dat is, ook na de verlaging, nog een heuse beloningseiffeltoren. De verhouding tussen de totale beloning van Polman en die van werknemers op de Britse en Nederlandse werkvloer is 265 tegen 1. Ter vergelijking: bij Shell-topman Van Beurden, die vorig jaar vooral dankzij aandelenbeloningen ruim 20 miljoen euro verdiende, is de verhouding 149, bij Ahold Delhaize-topman Muller 124.