Opinie

‘De namen op Tarrants wapen wekken bij Bosnische moslims huivering op’

Hoe kan het dat een Australische terrorist zich laat inspireren door de extreem-rechtse Servische propaganda uit de Bosnische oorlog over het verdedigen van de westerse beschaving tegen de islam, vraagt .

Schilderij van Paja Jovanovic uit de 19de eeuw, waarin de vlucht van het Servische volk na een mislukte revolte in 1690-91 wordt afgebeeld. De schutter in Christchurch grijpt in zijn uitlatingen graag terug op de helden van extreem-rechts uit de Servische geschiedenis.
Schilderij van Paja Jovanovic uit de 19de eeuw, waarin de vlucht van het Servische volk na een mislukte revolte in 1690-91 wordt afgebeeld. De schutter in Christchurch grijpt in zijn uitlatingen graag terug op de helden van extreem-rechts uit de Servische geschiedenis. Beeld Wikimedia commons

Voordat Brenton Tarrant bij de moskee in Christchurch uit zijn auto stapte was in de live-video die hij online postte een muzieknummer te horen. Ik schrok toen ik het hoorde. Op 18.000 kilometer bij ons vandaan luisterde een Australische extreem-rechtse terrorist naar een Servisch lied waarin Radovan Karadzic wordt geprezen. Het nummer heet ‘Bog je Srbin i on ce nas cuvati’, wat betekent: God is een Serviër en hij zal ons beschermen. Karadzic is de voormalige leider van de Bosnische Serviërs. In 2016 is hij door het Joegoslavië-tribunaal in Den Haag veroordeeld tot 40 jaar cel voor genocide na de inname van Srebrenica in 1995, waarbij Bosnisch-Servische soldaten ruim 8.000 Bosnische moslims doodden.

Tegen Karadzic (73) is tevens levenslang geëist voor de etnische zuiveringen in het begin van die oorlog, waartegen hij in beroep is gegaan. Deze woensdag doen rechters in Den Haag in die zaak voor de laatste maal uitspraak.

In extreem-rechtse kringen is dit muzieknummer bekend omdat het te horen is in video’s van de meme ‘Remove Kebab’; propagandamateriaal van Servische nationalistische strijders als eerbetoon aan Karadzic en tevens onderdeel van de antimoslimcampagne op internet.

In zijn manifest The Great Replacement van 74 pagina’s, dat Tarrant online zette en verstuurde naar premier Ardern van Nieuw-Zeeland, zegt hij dat zijn motief voor de aanslag was „het creëren van angst”. Het extreem-rechtse manifest bevat anti-immigrantenhaat, een oproep om moslims te vermoorden en de algehele retoriek van witte suprematie.

Ook bevat het notities over de oorlog in Kosovo in 1999. Tarrant beschuldigt de Verenigde Staten ervan dat zij toen onder president Bill Clinton „steun hebben gegeven aan moslims die christelijke Europeanen hebben afgeslacht, die islamitische bezetters bestreden”.

Slag op het Merelveld

Op social media circuleren beelden van de wapens die Tarrant gebruikte. Veel van mijn Bosnische vrienden herkenden de namen die hij met witte verf op zijn wapens heeft geschreven. Het zijn die van populaire extreem-rechtse leiders, maar opvallend genoeg zitten er ook namen tussen van helden uit de Servische geschiedenis.

Zo is er – in cyrillisch schrift – de naam van Milos Obilic, de veertiende-eeuwse Servische ridder die de Ottomaanse sultan Murad I doodde tijdens de Slag op het Merelveld (‘Kosovo Polje’) in 1389, maar die uitmondde in een Servische nederlaag, waarna de Turken oprukten over de Balkan tot in Midden-Europa. De Joegoslavische leider Slobodan Milosevic gebruikte de mythe van deze slag in 1989 om de daaropvolgende Balkanoorlog te ontketenen.

Lees ook: Bezeten door de angst voor ‘omvolking’

Op Tarrants wapens staan ook de namen van Marko Miljanov Popovic, een Montenegrijnse schrijver en militair leider; Stefan Lazar, de Servische aanvoerder die in 1389 ook op het Merelveld stierf, en die van Bajo Pivljanin, een 17de-eeuwse strijder.

De namen op Tarrants wapen doen Bosnische moslims huiveren

Voor velen in het Westen zijn deze verwijzingen onbekend. Bij veel Bosnische moslims wekken ze huivering op. Deze referenties zijn diepgeworteld in giftige, pseudohistorische narratieven over het verdedigen van de westerse beschaving en het christendom. Tarrants verwijzingen naar de mythologie waarbij de Serviërs de laatste dam waren tegen de Ottomanen die oprukten tot aan Wenen in 1683 zijn deel gaan uitmaken van het moderne, wijdere verhaal over een islamitische overname van het Westen. De Noor Anders Breivik verwees eveneens naar Servische terroristen uit de jaren 90.

Opvallend is dat de schutter de term ‘Turk’ gebruikt als een scheldwoord. In de westerse extreem-rechtse beweging was dat tot nu toe geen algemeen bekend scheldwoord, maar juist op de Balkan is het een heel gebruikelijke term om denigrerend te spreken over Bosnische moslims, Albanezen en Kosovaren. De Bosnische genocide is een van de ideologische pilaren van extreem-rechts in het Westen geworden.

Wat mij choqueert

Op Twitter ontvang ik vaak berichten van zowel Nederlandse als andere Europese rechts-extremisten over de Bosnische oorlog. Daarin ontkennen zij de Bosnische genocide en stellen zij dat Kroaten – maar vooral Serviërs – Europa wilden verdedigen tegen invasies van moslims en dat zij het christelijk Europa van de islam wilde zuiveren. Dit verhaal choqueert mij niet. Ik ken het uit de Bosnische oorlog.

Wat mij wel choqueert is dat deze giftige retoriek nu duizenden kilometer verderop een Australiër inspireert om de ‘westerse beschaving te verdedigen’. Hoe dat kan, wordt wel steeds duidelijker nu bekend is dat Tarrant tussen 2016 en 2018 door Europa reisde en in elk geval Bulgarije, Turkije en Kroatië heeft bezocht, en mogelijk Bosnië.

Sommige media zien de aanslag als een geïsoleerd geval, maar we moeten ons afvragen of we de ernst van de transnationale extreem-rechtse beweging serieus genoeg nemen. Er zijn meerdere aanslagen op moskeeën geweest. Ook in Nederland.

Deze wereldwijde beweging heeft een lange geschiedenis. Allerlei mythische verhalen die continu fictieve scheidslijnen creëren tussen een ‘achterlijk Oosten’ van de islam en de ‘Joods-christelijke westerse beschaving’. De retoriek in Tarrants manifest wordt ook gecultiveerd door sommige politici in het Westen. Daarom mogen we de haatretoriek tegen moslims en tegen immigranten niet los zien van terroristische aanslagen als deze.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.