AZ ontdoet zich van ‘topduelcomplex’

Eredivisie AZ won eindelijk weer eens een duel van een club uit de traditionele topdrie. Na de zege op Ajax ligt de strijd om de derde plek open.

Daley Blind (links) van Ajax in duel met Mats Seuntjes van AZ.
Daley Blind (links) van Ajax in duel met Mats Seuntjes van AZ. Foto Olaf Kraak/ANP

Het spel had nog weinig van doen met de pretenties van de opleidingsinstituten Ajax en AZ, voor finesse en fijnproeverij moest je elders zijn. Het was lange ballen snel thuis met bij Ajax Klaas-Jan Huntelaar en Matthijs de Ligt beukend in de voorhoede – alles tevergeefs. AZ was intussen slordig in de counter, kansen missend in hilarische stijl. Aanvaller Calvin Stengs „had er wel één of twee kunnen maken”, zei hij zelf. Oussama Idrissi ook wel. Het bleef bij de 1-0 van Guus Til uit een corner.

In de straffe wind streed titelkandidaat Ajax tegen de naderende nederlaag, op een glad veld waar Dusan Tadic al bij het inschieten uitgleed, niet als laatste. Voortekenen van een frustrerende middag, voor Tadic en de zijnen. AZ won, Ajax haperde weer. In de derde wedstrijd sinds de uitschakeling van Real Madrid in de Champions League, knapte het koordje van Erik ten Hags grillige ploeg.

Om iets voor half vijf zondagmiddag blies arbiter Serdar Gözübüyük voor het laatst op zijn fluit. Bulderend gejuich steeg op van de tribunes, ongeremde emotie van een doorgaans terughoudend publiek. Het verhaal was: AZ won drie jaar lang niet van een club uit de traditionele topdrie en ruim vier jaar niet van Ajax. Niemand van toen speelt nu nog bij AZ, zo lang heeft het geduurd.

De geroemde spelers uit de eigen jeugd – Stengs, Til, Teun Koopmeiners en Thomas Ouwejan – kenden dit niet. Vorig seizoen, toen nog met Wout Weghorst en Alireza Jahanbaksh voorin, speelde AZ even het beste voetbal van Nederland. Maar een topdrieclub ging er al een tijd niet aan. Er kwam dus, zondagmiddag, een eind aan een negatieve reeks. Op de dag van de underdog. Zij die doorgingen voor lijders aan een topduelcomplex en nu het duurste eredivisie-elftal aller tijden vrijwel continu en overal de baas waren. Symbolisch allemaal, gezien de ambitie om de derde van Nederland te zijn, qua prestaties.

Lees ook: AZ wint van Ajax en bewijst PSV een grote dienst

Psychologische barrière

De verloste trainer John van den Brom roemde de tactische discipline; in zijn prozaïsche beleving lijkt weinig ruimte voor meeslepende beschouwingen over het doorbreken van een psychologische barrière. „Natuurlijk praat je er met elkaar over, hoe het in mentaal opzicht te doorbreken is. We waren er dichtbij tegen Feyenoord-thuis, maar zijn vernederd, echt vernéderd, in Amsterdam. Dat neem je allemaal mee om de boel op scherp te krijgen”, zei Van den Brom na afloop. „Ik was al trots op wat we gepresteerd hebben. Maar het is lekker dat je in een wedstrijd als deze bevestigd krijgt dat het kan.”

Het kan, dus het kan nog een keer – wie weet al tegen PSV op de slotdag van de competitie bij Van den Broms afscheid. Zijn jaren bij AZ werden niet het opstapje naar een topdrieclub; hij vervolgt zijn loopbaan bij FC Utrecht. Arne Slot, zijn assistent, volgt hem op na de zomer, een trendbreuk na jaren van beeldbepalende trainers van buitenaf. AZ heeft de kennis in huis.

Slot kan met een ploeg aan de slag waar een obsessie is geslecht. Want aan het „gezeur” en zelfs „gezeik” komt nu een eind, zei Van den Brom. „Het is iets wat vooral de media ervan maken. Maar dat gaat wel leven, natuurlijk. Persoonlijk was het een grote frustratie voor mij, en voor de spelers ook. De leiding zit er net zo in, de supporters ook. De enige manier om dat uiteindelijk te doorbreken is van zo’n tegenstander te winnen.”

AZ is jeugd, is structureel beleid, is rust en regelmaat. Is, tegenwoordig, vierde worden, soms derde. Maar het is ook in grote wedstrijden – twee keer de bekerfinale bijvoorbeeld – niet thuis geven. AZ is prat gaan op de opleiding in Wijdewormer, waar het allemaal uitgedacht wordt op een kennisniveau waar een Real Madrid-delegatie zich eens per jaar aan laaft. Hoe je scout op potentie, hoe je spelers cognitief verder helpt met breintesten.

Maar, tikkeltje flauw, een formule voor het kraken van de topdrie werd er niet ontwikkeld, terwijl het uitdagen van de topdrie in het dna zit van de club. Tien jaar geleden kampioen met Louis van Gaal, in de nadagen van de DSB-bank van eigenaar Dirk Scheringa. Diep gevallen daarna, herrezen, stabiel gebleken. Uiterst lucratief technisch beleid maakte de club kerngezond.

Lees ook: AZ doet het met eigen talent en koopjes van een à twee miljoen

Pijlen zijn gericht op Feyenoord

Nu is het strijden om plek drie, ad infinitum. AZ haalde meer punten dan Feyenoord in de voorbij anderhalf jaar, de club waar de pijlen op gericht zijn in de berusting dat Ajax en PSV uit beeld zijn geraakt. AZ heeft ook het hoogste percentage speelminuten voor zelfopgeleide spelers: 48 procent vorig seizoen en met de terugkeer van Adam Maher zal de club in dat klassement dit seizoen wel weer bovenaan staan. „Soms moet je dat ook wat onder aandacht brengen”, grijnsde algemeen directeur Robert Eenhoorn. „Je hoopt dat media dat zelf oppikken. Dat gaat bij de clubs uit de topdrie wat vaker vanzelf.”

Er wordt wel gezegd: mooi al die jeugd, maar dan mis je net die geslepenheid voor de topduels. „Zo’n onzin”, zei Van den Brom. „En als dat zo is, dat je daarom deze wedstrijden verliest, dan kies ik liever voor het eindresultaat, ontwikkelen van jeugd en qua ranglijst in de topdrie of top-vier staan. Maar je ziet nu: het kan. Dit is een bevestiging. Niet meer niet minder.”

Ajax is verslagen, de eerste scalp uit de topdrie in drie jaar. AZ staat in punten nu gelijk met Feyenoord. Het was ook een overwinning van de AZ-talenten die wat bleekjes afsteken bij de raspaardjes van Ajax. Die zijn met vier man sterk vertegenwoordigd in de Oranje-selectie die deze week aan de EK-kwalificatie begint. Van AZ heeft bondscoach Ronald Koeman alleen belangstelling in doelman Marco Bizot – hij keepte grandioos.

Terwijl hij zweefde naar de kruising na een kopbal van Huntelaar voelde je dat het eindelijk weer gebeuren zou: Ajax ging verliezen in Alkmaar.