Gewaagd experiment ‘Grote Nationale Debat’ legt Macron geen windeieren

Reportage Het ‘Grand Débat’ dat Macron na de revolte van de gele-hesjes aanzwengelde, mondt uit in regionale discussies waar burgers oplossingen bedenken. „Dit is hier nog nooit vertoond.”

De Franse president Emmanuel Macron tijdens een ‘Grand Débat’ in Etang-sur-Arroux begin februari.
De Franse president Emmanuel Macron tijdens een ‘Grand Débat’ in Etang-sur-Arroux begin februari. Foto Emmanuel Foudrot/Reuters

Nee, een geel hesje heeft ze niet gedragen. En eerdere lokale debatten heeft ze genegeerd. Maar toen Marie-Christine Desbois (58) een paar dagen terug per telefoon het bericht kreeg dat ze via loting geselecteerd was om deel te nemen aan een van de regionale slotconferenties van president Emmanuel Macrons ‘Grote Nationale Debat’, kon ze niet weigeren. „Als je niet gaat als je gevraagd wordt mee te praten over de koers van het land, dan mag je nooit meer kritiek hebben”, zegt ze.

Desbois is een van de 71 mensen die deze vrijdagmiddag uit de hele regio Centre-Val-de-Loire naar het conferentiecentrum van Orléans is gekomen om drie dagdelen te discussiëren over de vier door Macron aangewezen thema’s. Het is een gewaagd experiment. Terwijl alom, en zeker door ‘gele hesjes’, geklaagd wordt dat de representatieve democratie zijn langste tijd heeft gehad, liet de Franse regering per regio zo’n honderd burgers willekeurig selecteren om problemen te identificeren en samen een dag later met oplossingen te komen. Voor deze vorm van participatie-democratie krijgen de deelnemers hun reiskosten vergoed en zijn ze, indien nodig, in hotels ondergebracht. Als ze maar tot het eind toe meepraten.

Vier thema’s

En dat gaat wonderwel goed. Aan iedere tafel buigen zes mensen zich over één van de vier thema’s. Aan de tafel van Desbois, in het dagelijks leven projectleider, gaat het over ‘de organisatie van de staat en publieke diensten’. Andere tafels praten over ‘de ecologische transitie’, ‘belastingen en publieke uitgaven’ of ‘democratie en burgerschap’. In een eerste discussieronde moeten binnen het thema samen probleempunten en positieve zaken benoemd worden. Uiteindelijk moet per tafel overeenstemming komen over één ‘sleutelprobleem’ en één ‘positief punt’. Mocht onenigheid ontstaan over de feiten, dan is er zelfs een factchecker in de zaal om kwesties uit te zoeken.

Mocht onenigheid ontstaan over de feiten, dan is er een factchecker in de zaal om kwesties uit te zoeken.

Consensus

Een half uur later is de tafel het eens. Boyer wordt als ‘rapporteur’ aangewezen om in een plenaire sessie de samen bereikte conclusies te delen: het grote probleem bij de organisatie van de staat is „de vele verschillende bestuurslagen” en, dus, „te veel verkozen bestuurders”. Maar de positieve punten zijn „gratis zorg en onderwijs”, zegt Boyer.

„Bizar”, resumeert hij even later. „Je kent elkaar totaal niet en dan moet je het eens zien te worden. Maar het werkt.” Desbois is „positief verrast”, zegt ze. „We hebben allemaal een andere professionele achtergrond, een andere geschiedenis, maar dit verplicht je naar elkaar te luisteren en uiteindelijk zie je dan dat je het over de essentie eens kunt worden.”

De exercitie tekent het succes van het door Macron in december na weken van protest van ‘gele hesjes’ afgekondigde nationale debat. 16.000 Franse gemeenten openden ‘cahiers’ waarin mensen klachten en oplossingen kwijt konden, er zijn 10.000 debatten op gemeenteniveau georganiseerd. Met belangengroepen, zoals vakbonden, zijn er 41 thematische conferenties geweest. De totaal ongeveer 1,7 miljoen bijdragen die online aan het debat werden geleverd, worden op dit moment door een opiniebureau geanalyseerd en statistisch verwerkt. Na de laatste veertien regiodebatten met mensen die, zoals hier in Orléans, via loting zijn uitgenodigd, moet in april per thema een „synthese” gemaakt worden waarmee de regering verder kan.

Gemiddelde leeftijd hoog

„Fransen houden enorm van debatteren, dat is weer bewezen”, lacht Nadia Bellaoui, lid van de Conseil Économique, Social et Environnemental, een soort Franse SER. Ze is een van de vijf onafhankelijke toezichthouders (‘garants’) op het debat. In Orléans wandelt ze tussen de tafels door om een indruk te krijgen van de kwaliteit van de discussies. Net als bij alle eerdere debatten is de gemiddelde leeftijd relatief hoog. Maar er komt nog een aparte conferentie met alleen maar jongeren. „De president wilde dat de Fransen op deze wijze met nieuwe ideeën voor maatschappelijke problemen zouden komen”, zegt ze. „Maar we proberen ook een heel nieuwe vorm van democratie uit. Dit is in Frankrijk nog niet eerder vertoond.”

En dat heeft Macron geen windeieren gelegd. Hij klimt sinds het debat bezig is weer omhoog in de peilingen. Hij is zelfs terug op het populariteitsniveau van vóór de eerste protesten van gele hesjes. Politicoloog Pascal Perrineau, een van de collega-toezichthouders van Bellaoui, beklaagde zich in de media over de „omnipresentie” van Macron in de eerste fase van het debat. Dat zou niet alleen slecht zijn voor de neutraliteit, maar de president ook oneerlijk helpen bij de campagnes voor de Europese verkiezingen van mei aanstaande. Oppositiepartijen hebben bij de commissie die toezicht houdt op verkiezingscampagnes daarover een officiële klacht ingediend.

Lees ook over de eerste dagen van het debat: Franse grieven met uitroeptekens

Aan boord krijgen

Niet dat de hesjes hun verzet nu opgeven – zaterdag kwam het in Parijs zelfs weer tot hevige rellen – maar het debat was volgens bronnen in het Élysée ook vooral bedoeld om de ongeveer 60 procent van de Fransen die solidair waren maar niet zelf demonstreerden weer aan boord te krijgen. Ook in Orléans steken 32 van de 71 willekeurig gekozen mensen hun hand op als ze gevraagd wordt of ze met de hesjes sympathiseerden. „Het is prachtig dat het lijkt alsof er nu naar ons geluisterd wordt”, zegt Boyer tijdens het buffet na de eerste debatmiddag. Maar het moeilijkste komt nog. „Uiteindelijk moet Macron aan alle voorstellen conclusies verbinden. Ik hoop dat dat de juiste zijn, want ik wil niet medeplichtig worden.”