Deze coalitie verruilt lenige standpunten voor nieuwe

Politieke ommezwaai Rutte III veranderde deze week van mening: er komt tóch een CO2-heffing voor bedrijven. De coalitie hoopt kiezers te winnen in het midden.

Klimaatprotest van scholieren afgelopen week in Amsterdam.
Klimaatprotest van scholieren afgelopen week in Amsterdam. Foto Rob van Dullemen

Maandenlang moesten coalitiepartijen VVD en CDA weinig hebben van een CO2-heffing voor bedrijven om de klimaatdoelen van Parijs te halen. Zo’n heffing, zeiden de fractievoorzitters Klaas Dijkhoff en Sybrand Buma, jaagt bedrijven naar het buitenland. Banen verdwijnen en de bedrijven vervuilen verder, maar dan over de grens.

Deze week lag het opeens helemaal anders. De coalitie van VVD, CDA, D66 en ChristenUnie sprak af dat er toch een belasting op CO2-uitstoot voor bedrijven komt. Burgers moeten meer worden ontzien. In een Tweede Kamerdebat, donderdagavond, had Buma het over een „verstandige heffing”. Dijkhoff zei nu dat het hem „niet om instrument A of B gaat”, maar om „wat het beste is voor Nederland”.

Als iets deze coalitie kenmerkt, is het de lenigheid waarmee oude standpunten worden verruild voor nieuwe. Zeker bij VVD en CDA. Zo ging het bij de dividendbelasting (eerst voor afschaffing, toen toch niet), het kinderpardon (eerst tegen verruiming, toen voor) en nu bij het klimaatbeleid.

Lees ook: Partijprominenten gaan kriskras door het land op campagne

Heel lang had Rutte III het imago van ‘een kabinet voor het grootkapitaal’. Nu legt datzelfde kabinet bedrijven een klimaatbelasting op.

Kiezers winnen in het midden

Wat opvalt: alle keren dat VVD en CDA draaien, draaien ze naar het politieke midden toe. Dat is niet toevallig. De VVD heeft de inschatting gemaakt dat het te druk is aan de rechterflank, nu Forum voor Democratie sterk opkomt en de PVV in peilingen stabiel is. Kiezers win je in het midden, denken ze. Bij het CDA speelt mee dat de partij diep verdeeld is over de conservatief-rechtse koers van Buma – het deel dat het CDA ziet als een middenpartij wint aan invloed.

Daar komt nog iets bij. Politici waren altijd bang om het verwijt te krijgen van een draai. „U draait en u bent niet eerlijk”, zei premier Jan Peter Balkenende (CDA) tegen zijn tegenstander Wouter Bos (PvdA) in de verkiezingscampagne van 2006. Het CDA organiseerde dagelijkse persgesprekken, waarin „het draaipunt van de dag” van Bos werd besproken. Draaien, het was de zwaarste beschuldiging van die campagne. Wouter Bos reageerde er zichtbaar getergd op.

En nu?

Draaien is niet langer een ernstige beschuldiging. In het debat over de nieuwe klimaatplannen kwam Dijkhoff er op donderdagavond makkelijk mee weg. „Als een CO2-heffing beter werkt, gaan we dat doen”, zei hij.

De kritiek van PVV-leider Geert Wilders ging niet over het draaien zelf, maar over tactiek.

Volgens Wilders had Rutte III toegegeven aan GroenLinks. „Ik zou graag willen weten”, zei Wilders, „waarom collega Dijkhoff het lot van de VVD en het kabinet vanaf nu laat bepalen door GroenLinks, door de heer Klaver. Daar zit-ie: Jesse Klaver met zijn CO2-heffing; zijn Jesse-heffing.”

Van linkse partijen kwam het verwijt van draaien net zo min, en waarom zouden ze ook? De CO2-heffing en een lagere energierekening voor ‘gewone’ gezinnen, dat is precies wat ze willen.

Ook de politieke versnippering speelt een rol. Op het Binnenhof is de analyse dat je als kabinet niet meer anders kan dan draaien, als je zoveel partijen nodig hebt om iets voor elkaar te krijgen.

Rutte III wist al een tijdje dat de steun voor de klimaatplannen in de Eerste Kamer van de linkse partijen zou moeten komen – Forum voor Democratie en de PVV tonen alleen maar grote afkeer van het idee om met het kabinet samen te werken.

Draaien is niet erg meer, zeggen VVD’ers. Als je er maar eerlijk over bent, dan vergeven kiezers en politieke commentatoren het je. Maar of het altijd zo werkt? De draai van Dijkhoff kon ook gezien worden als een knieval voor De Telegraaf, goed gelezen door de eigen achterban. Die krant voerde campagne tegen het belasten van burgers en zou er blij mee moeten zijn. Maar juist dat dagblad kopte een dag later op de voorpagina: ‘KLIMAATCHAOS. Burger in onzekerheid na ommezwaai van kabinet’.