Overleg met GroenLinks als gedoogpartner is begonnen

Klimaat Voor Jesse Klaver was het klimaatdebat het moment om een nieuwe politieke rol in de Kamer te verkennen. Rutte III heeft hem nodig.

Al kort vóór het begin van het debat over de doorrekening van het klimaatakkoord was goed zichtbaar dat Jesse Klaver zich opmaakt voor een nieuwe rol in de Haagse politiek. Zich bewust van de aanwezige camera’s heette hij premier Rutte uitvoerig welkom in Vak K. Daarna haastte hij zich naar het gastenvak om al even hartelijk een praatje met Ed Nijpels aan te knopen, de hoofdonderhandelaar van de klimaattafels.

En ook in het door hem zelf aangevraagde debat, donderdagavond in de Tweede Kamer, bleek dat de GroenLinks-leider anders tegen het kabinet aankijkt dan een jaar geleden – het jaar van de dividendbelasting. En het kabinet anders kijkt naar hem.

Klaver herhaalde zijn blijdschap over de snelle kabinetsreactie woensdagmiddag op de doorrekening van het concept klimaatakkoord door de planbureaus PBL en CPB. „Een geschenk uit de hemel”, zei Klaver over de door premier Rutte aangekondigde verminderde verhoging van de energiebelasting en de invoering van een CO2-belasting voor grote bedrijven, twee voorstellen waar GroenLinks al enige tijd om roept.

Vervolgens stelde Klaver meteen aanvullende vragen, met name over de precieze invulling van die beloofde CO2-heffing. Wil het kabinet alleen de vervuilende industrie belasten of ook de transportsector en de landbouw? En hoe kan deze belasting worden teruggegeven aan bedrijven om innovatie te stimuleren?

Over de beoogde verlaging van de energiebelasting vroeg Klaver gericht aan Klaas Dijkhoff of die korting niet al met terugwerkende kracht nog dit jaar zou kunnen worden ingevoerd. Ja hoor, zei de VVD-fractievoorzitter monter. „Dat is een legitieme wens. Daar zal ik serieus naar gaan kijken.”

„Het onderhandelingscircus is begonnen”, vatte Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren dit onderonsje samen. „GroenLinks kan gaan gedogen.”

Weinig opties voor Rutte III

Dat is inderdaad het beeld dat is ontstaan na de stap die de coalitie woensdag in het klimaatbeleid heeft gezet. Twee concessies richting de linkse oppositie een week voor de Provinciale Statenverkiezingen, die volgens de peilingen zullen leiden tot het verlies van de regeringsmeerderheid in de Eerste Kamer.

Daar heeft het vierpartijenkabinet straks dus nog minstens één partij nodig om plannen te kunnen verwezenlijken. En omdat de twee partijen op rechts, de PVV en Forum voor Democratie, niets moeten hebben van kostbare klimaatmaatregelen of überhaupt twijfelen aan het bestaan van klimaatverandering, heeft Rutte III weinig andere opties dan om naar links te kijken. En in die hoek heeft GroenLinks het zicht op de meeste zetels.

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff wilde dat in het debat wel erkennen ten overstaan van PVV-leider Geert Wilders. Bij gebrek aan beter, en met zichtbare tegenzin. „De enige partijen die wel willen samenwerken zitten helaas op links.”

Wilders ziet dat anders. Hij vreest dat GroenLinks veel meer zal doen dan alleen het steunen van het nieuwe klimaatbeleid van de regering. „Het is Klaver die vanaf nu de koers van dit kabinet dicteert.” Die zal volgens de voormalige, kortstondige gedoger van het eerste kabinet-Rutte (2010-2012) straks veel meer eisen gaan stellen op het gebied van bijvoorbeeld immigratie en belastingen. In de terminologie van Wilders: „Met Jesse op schoot gaan de grenzen alleen maar verder open en krijgen we meer immigranten en meer islam.”

Oud zeer

De openbare onderhandeling tussen GroenLinks en coalitiepartijen verliep wat minder soepel toen hij met CDA-leider Sybrand Buma in gesprek raakte. Die heeft weleens vaker geroepen dat hij het nog altijd onverteerbaar vindt dat Jesse Klaver in de zomer van 2017 tot tweemaal toe is weggelopen bij de formatieonderhandelingen na de Tweede Kamerverkiezingen. Die irritatie is nog niet gesleten, bleek donderdagavond. Toen Klaver ook van hem meer duidelijkheid wilde over de precieze inrichting van de CO2-heffing zei Buma: „Dit is waarom onderhandelen met de heer Klaver zo moeilijk is.”

Ook premier Rutte verwees naar de mislukte onderhandelingen met GroenLinks van twee jaar geleden, toen Klaver erop aandrong al op de dag na de Provinciale Statenverkiezingen van komende woensdag met het kabinet aan tafel te gaan zitten om over de invulling van de klimaatmaatregelen te spreken.

Heel sympathiek, zei Rutte droogjes, maar een dergelijke uitnodiging „had dan anderhalf jaar geleden gemoeten, zeg ik tegen de heer Klaver.” Hij voelt nu niets voor „een soort nieuwe formatie”.