Toename misbruikmeldingen na documentaire Leaving Neverland

Seksueel misbruik Leaving Neverland over Michael Jackson is voor slachtoffers van seksueel misbruik herkenbaar. Bij hulpstanties kwamen veel meer meldingen binnen.

Still uit de documentaire Leaving Neverland. Wade Robson schudt de hand van Michael Jackson, 1987.
Still uit de documentaire Leaving Neverland. Wade Robson schudt de hand van Michael Jackson, 1987. HBO

Als ontucht lang duurt, kan er een hechte band ontstaan tussen de misbruiker en het kind. De minderjarige kan zich zelfs verliefd voelen. „Soms wordt die band gesmeed met cola, sigaretten of geld”, zegt Iva Bicanic, die als klinisch psycholoog slachtoffers van kindermisbruik behandelt. „Maar heel vaak ontstaat er een speciale connectie door de aandacht die het kind krijgt.” Als het misbruik stopt, wordt die belangstelling gemist. „Kinderen kunnen dan echt rouwen.”

De landelijke hulplijn MIND Korrelatie heeft sinds vorige week vrijdag de documentaire Leaving Neverland voor het eerst in Nederland werd uitgezonden meer dan zeshonderd hulpvragen binnengekregen die gerelateerd zijn aan kindermisbruik. In het vier uur durende Leaving Neverland vertellen twee mannen hoe popster Michael Jackson (1958-2009) hen tijdens hun kindertijd seksueel misbruikte.

De documentaire, waarnaar op tv meer dan 600.000 mensen keken – de herhaling van afgelopen donderdag en online kijkers niet meegerekend – was de aanleiding voor de telefonische gesprekken en chatgesprekken. Ook hulpinstanties als Slachtofferhulp en de Kindertelefoon constateren een toename in het aantal vragen en meldingen over misbruik. De meeste hulpvragen bij MIND Korrelatie kwamen van mensen boven de vijftig die in hun kindertijd zijn misbruikt, zegt een woordvoerder. Het aantal hulpvragen dat de organisatie normaal gesproken binnenkrijgt, wisselt sterk, maar de impact van Leaving Neverland is „zeer uitzonderlijk”.

Huilend op de bank

De documentaire laat zien dat de kinderen zelf ook gevoelens ontwikkelden voor hun misbruiker: James Safechuck lag bijvoorbeeld huilend op de bank toen Michael Jackson hem, zo vertelt hij het in de documentaire, had „ingeruild” voor kindacteur Macaulay Culkin. In plaats van Safechuck mocht Culkin die avond bij de popster in bed slapen. Wade Robson was groot fan van Jackson en trad als zevenjarige al op als diens imitator. Volgens psycholoog Bicanic en MIND Korrelatie-psycholoog Jean-Pierre van de Ven heeft juist die weergave van warrige emoties die een slachtoffer voelt voor zoveel reacties gezorgd. Bicanic: „Sommige mensen beseffen nu pas dat hen iets is aangedaan.”

Kinderen voelen zich vaak ontzettend schuldig over misbruik, zegt Van de Ven. „Ze denken dat ze het hebben uitgelokt omdat ze zelf opgewonden werden of omdat ze hun belager geweldig vonden.” Volgens Bicanic is de documentaire voor slachtoffers van seksueel misbruik „heel herkenbaar in de dynamiek van de complexiteit van het misbruik. Je ziet ambivalente gevoelens, verwarring, dubbellevens, en het daarin verstrikt raken.”

Bij de Kindertelefoon zijn de dag na de uitzending 43 gesprekken gevoerd over misbruik, terwijl in de dagen voorafgaand aan de documentaire gemiddeld zo’n 25 gesprekken over dit onderwerp werden gevoerd. Bicanic, ook hoofd van het Centrum Seksueel Geweld (CSG) en behandelaar van misbruikslachtoffers onder de 25 jaar, heeft in de afgelopen week honderden berichten ontvangen van „voornamelijk veertigers” die zich herkenden in Leaving Neverland. Ook bij het CSG was een verdubbeling van het aantal telefoontjes (59 in plaats van de gebruikelijke 30) in het weekend na de documentaire.

Onderbelicht probleem

„De documentaire heeft veel mensen gedwongen om na te denken over dit onderbelichte probleem”, zegt Bicanic. „Seksueel misbruik is een ongemakkelijke realiteit, vooral als je bedenkt dat er gedurende die avond dat we keken kinderen werden misbruikt in Nederland. Ongeveer vijftig procent van hen krijgt serieuze problemen.” De Nationaal Rapporteur Mensenhandel stelt in een rapport uit 2014 dat in Nederland jaarlijks zo’n 62.000 kinderen voor de eerste keer slachtoffer van seksueel geweld worden.

Volgens Van de Ven is naar schatting de helft van de mensen in psychiatrische instellingen het slachtoffer van misbruik geweest. „Als je jong bent, wordt je identiteit gevormd. Ook als het gaat om hechting. Je ontwikkelt een mal die je later blijft gebruiken. Je kunt bang zijn om te worden verlaten, bindingsangst gaan vertonen. Seksualiteit kan een eigen leven gaan leiden, losgezongen van liefde.”

Leaving Neverland heeft ook voor veel reacties van fans gezorgd, die niet geloven dat hun idool zoiets zou kunnen doen. En juristen van de erven Jackson laten van zich horen: zij benadrukken dat Jackson nooit is veroordeeld voor misbruik.

Bicanic ziet veel gelijkenis in de verhalen van de mannen en die van andere slachtoffers, hoewel ze ook benadrukt dat veel details of emoties in een verhaal weinig zegt over het waarheidsgehalte. Ze zoekt – ook in haar dagelijkse praktijk – nooit naar de waarheid. „Het gaat niet over de spin of de vlieg, maar over het web van machteloosheid, verraad en loyaliteit.”

Lees hier een interview met de regisseur: ‘Michael Jackson heeft zich kunnen verdedigen toen hij nog leefde’

Robson verklaarde twee keer tegenover de rechtbank dat Jackson hem nooit iets had aangedaan, wat hem nu van Jackson-fans op kritiek komt te staan. In de documentaire vertelt hij hoe Jackson en hij zeer regelmatig seksuele handelingen bij elkaar verrichten, en – heel expliciet – hoe anale seks die Jackson initieerde pijn veroorzaakte.

Bicanic ziet in die aanvankelijke ontkenning de gebruikelijke reflex bij slachtoffers van seksueel misbruik. „Ik kom dit doorlopend tegen. Eén op de drie misbruikte mannen en één op de vier vrouwen vertelt hun omgeving nooit wat ze hebben meegemaakt.” Wade Robson vertelt dat hij pas door het opgroeien van zijn zoon besefte dat hij zelf onschuldig was. Bicanic: „Als je ouder wordt, ga je nieuwe dingen meemaken waardoor een eerdere gebeurtenis een nieuwe lading of betekenis krijgt. Die mannen kregen een nieuw perspectief. Daarmee verergerden hun psychische klachten.”

    • Kim Bos