Recensie

Een sprankelend prentenboek dat erom vraagt opnieuw gelezen te worden (●●●●●)

Kinderboek Dit prentenboek over een Pinokkio-achtige figuur kreeg onlangs de Bologna Ragazzi Award. Volkomen terecht, zo blijkt.

Illustratie uit besproken boek

Wat een heerlijke verrassing is De pittige pruim die een pop werd van Vojtech Masek en illustrator Chrudos Valousek. Tussen de stapels boeken van bekende schrijvers was dit Tsjechische prentenboek van de piepjonge prentenboekenuitgeverij Boycott bijna aan de aandacht ontsnapt. Dat dit gelukkig toch niet is gebeurd, komt doordat het boek vorige maand de Bologna Ragazzi Award heeft gewonnen, een van de meest prestigieuze internationale onderscheidingen voor geïllustreerde kinderboeken.

De prijs is volkomen terecht. De pittige pruim bevat alles wat een goed prentenboek nodig heeft: een ongecompliceerd verhaal, een onweerstaanbare held, een humoristisch avontuur, levendige dialogen vol taalgrapjes, en volle, kleurige prenten die erom vragen het verhaal steeds opnieuw te lezen. Wie dat doet, ontdekt hoe onopvallend dubbelzinnig de tekst en illustraties zijn.

Kromme verzinsels

Motor van de vertelling, over wat de verbeeldingskracht vermag en hoe verhalen ontstaan, is de struikelpartij van de schoolzieke Peter over een pratend houtblok. Als het jongetje niet wil geloven dat het blok eigenlijk een pop is, besluit het houtstuk Peter zijn levensverhaal te vertellen. Wat volgt is een aaneenschakeling van bizarre, doldwaze gebeurtenissen waarbij schrijver Masek slim speelt met Peters ongeloof. Wanneer Houtblok vertelt hoe hij na zijn metamorfose van pruim tot pit, tot boom, tot houtblok, uiteindelijk een sprekende pop werd – verwijzend naar de kringloop van het leven – verwijt Peter hem dat zijn verhaal ‘een rommeltje’ is. Want Houtblok ziet er niet als pop uit. Wat later, als Houtblok beweert dat hij ooit bijna presidentskandidaat was, omdat hij ‘het voordeel heeft dat hij een marionet is’, heeft Peter er genoeg van. Je jokt de boel bij elkaar, zegt hij. Maar Houtblok, fantast pur sang, praat zijn kromme verzinsels handig recht, waardoor alles wat ongeloofwaardig lijkt ongelooflijk geloofwaardig wordt.

Houtblok is de held die ervoor zorgt dat je doorleest. Hij heeft een gevatte verteltoon en is licht anarchistisch, maar niet gevoelloos. Als hij als vermeende presidentskandidaat ontvoerd wordt en door zijn ontvoerders in een beek wordt gesmeten, overziet hij zijn leven. ‘Ik werd er helemaal verdrietig van’, onthult hij.

Treffend zijn ook de lichtvoetige filosofische dialogen waarin Houtblok zijn eigen zijn bevraagt. Wanneer hij als boom in blokken wordt gezaagd, constateert hij dat hij opeens met ‘méér’ is. ‘Ik lag daar in tien stukken en was elk van die stukken.’ Niet minder hilarisch en surreëel is de identiteitscrisis waarin Houtblok belandt doordat een roodharige kater hem voor speelgoed aanziet dat dankzij een mechaniek kan praten. Houtblok: ‘Wat denkt u wel, harige bol? Ik weet dus niet wat ik zelf zeg?’

Illustratie uit besproken boek/ Boycott books
Illustratie uit besproken boek/ Boycott books
Illustratie uit besproken boek/ Boycott books

Supermankostuum

Valousek verbeeldt al die scènes schitterend in letterlijk en figuurlijk kleurrijke linosneden die soms het karakter van een strip hebben. Zijn stijl is eigen en expressionistisch en ligt dicht bij de volkskunst. Soms weerspiegelen ze de tekst naar de letter, vaker voegen ze Valouseks eigen fantasieën toe. Zo draagt de genoemde kater, die halsstarrig in zijn eigen waarheid gelooft, een supermankostuum, waarbij hij zichzelf tot ‘de knapste kater in de wijde omtrek’ uitroept.

Houtbloks levensgeschiedenis brengt je tenslotte weer terug bij het begin. Mooi betekenisvol is hoe Masek de rollen dan omdraait: Houtblok blijkt toch slechts een houtblok. Terwijl Peter niets liever wil dat hij een pop wordt. Of dat gebeurt? Een ding is zeker, De pittige pruim is een sprankelend prentenboek met een ontroerend slot dat bewijst dat je altijd verder moet kijken dan je neus lang is.