‘Dit is liefde in een diepere laag’

Laura Schaafsma wint met ‘Wijziging van geboorteakte – eindelijk vrouw!’ de vakjuryprijs van februari, met als thema ‘Nederland heeft lief’.

Wijziging van geboorteakte - eindelijk vrouw!
Wijziging van geboorteakte - eindelijk vrouw! Laura Schaafsma

„Wat een mooi, spontaan moment en wat een liefdevolle troost. Die blikken van die twee… Hier is pure emotie gevangen”, aldus de jury over de winnende foto. „Dit is geen clichéfoto over de liefhebben, dit is liefde in een diepere laag.” En: „Tegelijk een mooi contrast met het werk dat gewoon doorgaat.”

‘31-01-2019, de dag dat ik met terugwerkende kracht zeventien en een half jaar geleden een dochter baarde en geen zoon! De dag dat we vieren dat haar geboorteakte eindelijk haar juiste geslacht aangeeft, met haar juiste namen: Caitlyn Jessie Catharina.’ Zo omschreef moeder Cathalijne het moment dat haar dochter op het gemeentehuis van Zoetermeer haar handtekening zette onder haar gewijzigde geboorteakte.

Laura Schaafsma (31) legde de gebeurtenis vast met de camera. Uiteraard. Ze volgt Caitlyn al gedurende een jaar bij alle belangrijke gebeurtenissen in haar transitie van man naar vrouw, dus zeker nu. „Het was een emotioneel moment. Caitlyn en haar moeder hadden hier al zó lang naar uitgekeken. Het was voor haar de bevestiging van hoe ze zich voelt. Je zag de opluchting in haar ogen.”

Schaafsma studeert aan de Fotovakschool en maakt een uitgebreide reportage over Caitlyn. „Toevallig kende ik haar een beetje vanuit mijn omgeving. Ze was nog zestien toen we begonnen, dus heb ik het ook aan haar moeder gevraagd. Die reageerde heel enthousiast, net als Caitlyn. Ze is autistisch, maar ook erg open in alles. Ik kan haar vragen wat ik wil, ze vindt alles goed.”

Best ongemakkelijk

De reportage gaat verder dan een schoolopdracht. „Ik wil haar gedurende het hele proces volgen. Wanneer dat precies eindigt, weet ik niet.” Ze fotografeerde Caitlyn thuis, in het ziekenhuis, bij de therapie, ging mee toen ze de eerste puberteitsremmers kreeg. In het begin voelde Schaafsma zich soms best ongemakkelijk met de camera. „Je bent overal bij. Je vraagt je af of iedereen daar wel op zit te wachten. Maar het went, van beide kanten.”

Komende maand gaat Caitlyn beginnen met de hormonale behandeling. „Dat moet voorzichtig gebeuren, niet te snel, want zij heeft ook haar depressieve periodes.” Schaafsma heeft inmiddels honderden foto’s van Caitlyn gemaakt; ze let erop niet te veel dezelfde te maken. „Door die hormonen gaat ze er ook vrouwelijker uitzien. Het heeft geen zin om dat elke dag te fotograferen. Als je het om de paar maanden doet, krijg je een mooi beeld van de veranderingen.”

Depressie in beeld

Een ander project van Schaafsma is ‘Depressie in beeld’, waarvoor ze een aantal jongeren met een depressie fotografeerde. Zelf zit zij al acht jaar ziek thuis nadat ze destijds in een zware depressie raakte. „In het begin kon ik helemaal niks. Op een gegeven moment ben ik langzaamaan begonnen met fotograferen. Deze serie is ook goed voor mijn eigen herstel. Ik kan er een hoop in kwijt. Tegelijk kan ik andere jongeren een beetje begeleiden. Niet alleen met foto’s. Ik heb hele gesprekken met ze. Dat is fijn voor hen, maar ook voor mezelf.”

Ze wilde de aandoening op een realistische manier in beeld brengen. „Niet dat dramatische, geen huilende mensen. Zo werkt dat niet. Bij een depressie zit je echt niet de hele dag te janken.” Ze maakte van iedere jongere twee foto’s: een portret in close-up en een foto in een veilige omgeving. „Voor sommigen is dat hun bed. Voor Caitlyn, die ook in de serie zit, is dat haar moeder. Die twee hebben zo’n mooie, speciale band.”

Vrolijke kant

Naast haar vrije werk, veelal in zwart-wit, maakt Schaafsma ook foto’s in opdracht, van doorgaans veel vrolijker onderwerpen: zwangere vrouwen, baby’s, mode, lifestyle. De ene nog kleurrijker dan de andere. „Het is heerlijk om ook die andere kant te laten zien. Het leven is niet alleen maar ellende.”

Toch ligt haar voorkeur bij de maatschappelijke onderwerpen. „Ik ben erg geïnteresseerd in mensen en het leven. Ook de minder mooie kanten moeten gezien en erkend worden. Een depressie is niet zomaar iets, weet ik uit eigen ervaring. Door het in beeld te brengen wordt het hopelijk iets minder een taboe.” Bijkomende positieve insteek: „Als ik het heel goed doe, kan ik er ooit misschien beroepsmatig iets in bereiken.”

Het thema van maart: Nederland werkt. Inzenden en stemmen kan tot 30 maart 17:00 uur op nrc.nl/fotowedstrijd.