De post van Johan de Witt staat online

Geschiedenis Een groot deel van de diplomatieke brieven van raadspensionaris Johan de Witt had betrekking op de relaties met Engeland.

Diplomatieke correspondentie van Johan de Witt
Diplomatieke correspondentie van Johan de Witt Foto Nationaal Archief

Onder het toeziend oog van zijn tegenstanders Oliver Cromwell en Karel II is afgelopen donderdag in de Britse ambassade in Den Haag gevierd dat de diplomatieke correspondentie van raadspensionaris Johan de Witt (1625-1672) online toegankelijk is gemaakt. Het zijn 7.000 brieven. Ambassadeur Peter Wilson verwees in zijn welkomstwoord naar de schilderijen van De Witts Britse tegenstrevers, maar benadrukte dat juist in deze tijden van politieke onzekerheid de nadruk moet liggen „op de belangen en waarden die ons verbinden”.

De correspondentie van Johan de Witt ligt in het Nationaal Archief en bestaat uit 35.000 brieven. Daarvan zijn er 6.000 van zijn hand (kladversies en kopieën van uitgaande brieven), 13.000 zijn afkomstig van regenten en instellingen, 9.000 van particulieren en 7.000 brieven zijn van diplomatieke aard. Die laatste zijn nu openbaar. De rest volgt nog.

Van de 7.000 diplomatieke brieven hebben er maar liefst 2.200 betrekking op de Nederlands-Engelse verhoudingen. Vandaar dat de lancering van het project in de Britse ambassade plaatsvond, waarbij ook het boekje Johan de Witt en Engeland ten doop werd gehouden. Hierin is een selectie opgenomen van de opvallendste brieven die De Witt van de andere kant van de Noordzee bereikten, verluchtigd met illustraties van de hand van Jean-Marc van Tol, tekenaar van Fokke en Sukke, maar tevens afgestudeerd als historisch letterkundige en in die hoedanigheid als vrijwilliger bij het project betrokken.

De leiding van het project is in handen van dr. Ineke Huysman, die bij het Huygens Instituut ook verantwoordelijk is voor de digitalisering en ontsluiting van de correspondentie van Constantijn Huygens. „Ik ben de enige betaalde kracht die aan het De Witt-project verbonden is. In totaal hebben er vijftien mensen aan meegewerkt, stagiairs en vrijwilligers. We zijn in augustus 2016 begonnen, dus de lancering is het resultaat van ruim twee jaar werk.”

Een geheimschriftbrief van Johan de Witt aan de ambassadeur in Engeland.

Foto Nationaal Archief

Alle brieven zijn ingescand en voorzien van metadata, zoals de naam van de auteur en ontvanger, datum en plaats van verzending en nuttige trefwoorden. De correspondentie is toegankelijk via de website Early Modern Letters Online (EMLO), een project van de universiteit van Oxford.

Het viel niet mee om alle handschriften te ontcijferen, zegt Huysman. „Maar na een tijdje had iedereen er voldoende handigheid in en haalden we een snelheid van tussen de 25 en 50 brieven per persoon per dag. Voor de brieven van De Witt zelf hebben we een computerprogramma gebruikt dat geleerd heeft zijn handschrift te ontcijferen. Dat was in staat om driekwart van elke brief te lezen.”

Van De Witts correspondentie zijn eerder selecties in boekvorm gepubliceerd. Huysman: „Daarbij is veel informatie weggelaten waarvoor moderne onderzoekers zich wel interesseren.” De volledigheid is niet het enige voordeel van de digitale publicatie van De Witts correspondentie, aldus Huysman. „De brieven worden in het Nationaal Archief per auteur bewaard, zodat het moeilijk is om een chronologisch overzicht te krijgen van De Witts bezigheden. Als wij over een paar jaar helemaal klaar zijn, kun je met één druk op de knop zijn werkzame leven van dag tot dag reconstrueren. Ook kunnen we met behulp van de metadata netwerken van correspondenten blootleggen. Dat geeft inzicht in wie de belangrijke spelers waren op het Europese politieke toneel.”

Lees de recensie van de historische roman van Jean-Marc van Tol over Johan de Witt: In Holland regeert het geld alles en iedereen
    • Bart Funnekotter