Brexit kan opnieuw een Europees probleem worden

Brexit De besluiteloosheid van de Britten leidt in Brussel tot irritatie. Maar niemand zal waarschijnlijk een ‘no deal’ voor zijn rekening willen nemen.

Anti-Brexit demonstranten bij het Paleis van Westminster.
Anti-Brexit demonstranten bij het Paleis van Westminster. Foto Tolga Akmen/AFP

In de Europese Unie gaan onderhandelingen altijd door tot er een akkoord is, zei een woordvoerder van de Europese Commissie deze week op vermoeide toon. De vraag was geweest of de EU geen beslissing over Brexit kon afdwingen, nu de Britten er zelf niet uitkomen.

Al maanden is de boodschapdiscipline in de EU27 van ijzer. De Britten wilden een Brexit, dus zij moeten beslissen hoe ze vertrekken uit de Europese Unie. Het meest gehoorde onderhandelingcliché de afgelopen maanden: „De bal ligt in Londen”.

Dat is deze week niet veranderd. „Zij moeten beslissen wat ze willen”, zei EU-onderhandelaar Michel Barnier nog maar eens nadat het Britse parlement deze week én het uittredingsakkoord had weggestemd én uittreden zonder akkoord uitgesloten.

In Brussel zijn de Brexitonderhandelingen mentaal al lang afgerond. Sinds november ligt er een uittredingsakkoord, aangenomen door alle EU-regeringsleiders inclusief de Britse premier Theresa May. Dat zij er sindsdien steeds maar geen steun voor krijgt, is voor de EU27 in essentie een Brits binnenlands politiek probleem.

Vanuit Brussel wordt met verbazing en machteloosheid gekeken naar de werking van de Britse democratie. In de EU kan pijnlijk verlies zo worden ingezwachteld dat een regeringsleider de uitkomst thuis als een overwinning kan uitleggen. Al maanden doen EU-onderhandelaars hun best om bezwerende formules te vinden. Maar May heeft er niets aan. In het Britse parlement is het gewoon óf winnen óf verliezen – en liefst met een theatrale mise-en-scène.

Anti-Britse gevoelens

Toch is er één manier waarop de regeringsleiders van de EU volgende week de Brexit naar zich toe kunnen trekken. Op donderdag komt Theresa May met een verzoek tot uitstel van de Brexit naar de Europese top in Brussel. Ze heeft daarvoor unanieme instemming van alle regeringsleiders nodig. Er hoeft er maar één nee te zeggen, en het wordt een no deal Brexit.

Helemaal uit te sluiten durven diplomaten van verschillende landen dit niet. Natuurlijk, het is niet aan de orde als May woensdag bij de derde stemming in het Lagerhuis alsnog steun krijgt. Dan zal ze zonder problemen een kort ‘technisch’ uitstel krijgen, om alle voorbereidingen af te ronden.

Maar anders? Er is intussen veel irritatie bij regeringsleiders over de Britse besluiteloosheid. „Er zullen wat anti-Britse gevoelens loskomen”, voorspelde een diplomaat deze week. Zelfs goede vrienden van May tonen hun frustratie. „Wat heeft het voor zin nog maanden te blijven doorjengelen met elkaar,” zei premier Rutte donderdag, „terwijl je al twee jaar in een cirkeltje ronddraait?”

Toch is de verwachting dat geen enkele regeringsleider uiteindelijk no deal voor zijn rekening wil nemen. De gevolgen daarvan blijven ingrijpend, zeker voor Ierland, Nederland, Duitsland en Frankrijk. Ook een retorische hardliner als president Macron van Frankrijk heeft er geen enkel belang bij, zeker niet nu de campagne voor de Europese verkiezingen nadert.

Lees ook de column van Caroline de Gruyter: De Brexit lijkt de EU sterker te maken

Uitstel betekent al snel dat de Brexit ook weer een echt Europees probleem wordt. De kans is immers klein dat de Britten er wel uit zouden komen als het uitstel kort duurt, dat wil zeggen tot uiterlijk 30 juni, het einde van de zittingsperiode van het huidige Europese Parlement.

Langer uitstel betekent dat de Britten in mei zullen moeten meedoen aan de Europese verkiezingen. En dat ze voorlopig zeggenschap hebben bij beslissingen over de toekomst, zoals de benoeming van een nieuwe voorzitter van de Europese Commissie.

EU-raadspresident Donald Tusk pleitte deze week al voor een langer uitstel. Dat zou de Britten de gelegenheid geven hun benadering van de Brexit te „heroverwegen”. Mogelijk via een tweede referendum. Diplomaten reageerden verrast. Er valt nog heel wat te onderhandelen.