Opinie

6 adviezen voor in het stemhokje

Provinciale Statenverkiezingen Zes opiniecolumnisten van NRC geven raad voor de verkiezingen van woensdag.

Illustraties Cyprian Koscielniak

Folkert Jensma: Weet dat het bestel in problemen is

Ga ik stemmen? Ja, natuurlijk – met al z’n feilen en falen is een parlementaire democratie het enige geloofwaardige bestuurlijke bestel waarin je vrij kunt zijn. Waarin de burger beschermd is tegen de staat, door diezelfde staat. Dat blijft het wonder van de democratische rechtsstaat – een overheid die, op de vingers gekeken door de rechter, zich uiteindelijk vrijwillig aan de regels houdt, uit respect voor de grondrechten van de soevereine burger.

Een systeem dat erin slaagt de bewakingscamera’s en de algoritmen nog een béétje op afstand te houden. Waterschappen en Provinciale Staten zijn deel van de democratische infrastructuur waar de burger niet z’n schouders over mag ophalen.

Tegelijk erger ik me blauw aan het collectieve onvermogen om dat stelsel bij de tijd te houden en te vernieuwen waar nodig. Dan bedoel ik dus niet de massale verbouwing van het Binnenhof die op uitbreken staat. Dat zal best nodig zijn – maar wat heb ik aan een vernieuwde vergaderzaal als de burger er maar zó weinig directe invloed kan hebben. Geen enkel signaal over afnemend vertrouwen en groeiende afstand tussen staat en burger heeft deze eeuw tot enige praktische verandering geleid. We hebben kort een raadgevend referendum gehad, dat na twee jaar haastig is afgeschaft. En het Burgerinitiatief bestaat. Wie 40.000 handtekeningen verzamelt kan een onderwerp op de Kamer-agenda krijgen. Het stelt niets voor.

Van de Nationale Conventie uit 2006, de Staatscommissie-Thomassen (toegankelijkheid grondwet) 2009, het wetsvoorstel Halsema over constitutionele toetsing (2002-2018) naar de Staatscommissie Parlementair Stelsel (2018) – er is niets mee gedaan. Na de Fortuyn-revolte van 2002 is er letterlijk geen enkele vernieuwing gerealiseerd. Wie dus volgende week stemt, weet dat het bestel in problemen is en niemand er wat aan deed. Maar het is dus wel het enige wat we hebben. Laten we de patiënt niet in de steek laten.

Floor Rusman: Uw proteststem wordt altijd verkeerd begrepen

Verschillende mensen heb ik het horen zeggen, met een grimmige, vastberaden blik in de ogen: „Ik ga een proteststem uitbrengen.’’ Dat klinkt alsof de kiezer in kwestie over een groot strategisch inzicht beschikt, maar het tegendeel is waar. Een stem kan uit protest worden uitgebracht, hij zal nooit als protest worden ontvangen. Een stem op X kan alleen maar worden gezien als wat hij is: een stem op X – ook al is hij bedoeld als een stem tegen Y, of als een subtiele manier om Z te zeggen.

Het probleem van indirecte communicatie is dat die op honderd manieren kan worden opgevat. Ik denk ook wel eens als ik boos ben op een vriend: „Ik bel niet terug, dat zal hem leren’’, maar de vriend kan ook denken dat ik het druk heb. Het is typisch passief-agressief gedrag: het moet uiting geven aan woede, maar wordt altijd verkeerd begrepen. Dat geldt al helemaal voor een proteststem bij de Provinciale Statenverkiezingen, want die kan een protest zijn tegen provinciaal beleid, een Eerste Kamerlid, een gedeputeerde, de coalitie, of het systeem in het algemeen.

Het sneue is: na het uitbrengen van zijn stem is de proteststemmer de regie kwijt. Daar zit hij dan, schreeuwend tegen de politiek analisten op tv: „Ja, ik heb inderdaad op X gestemd, maar niet omdat ik daar vóór ben! Het was een protéststem!’’ Maar niemand hoort hem, en pas bij de volgende verkiezingen wordt hij weer om z’n mening gevraagd.

Maxim Februari: Steun de provinciale doeners

Als Italië een laars is, is de provincie Gelderland een schoen. Met de hak stevig in de Achterhoek geplant en de tenen uitgestrekt tot in het rivierenlandschap. Politici die verkiezingsfolders uitdelen roepen dan ook om het hardst dat dé Gelderlander niet bestaat. De Veluwenaar lijkt net zo weinig op de Betuwenaar als een Toscaan op een Siciliaan. In Gelderland, waar ik woon, draaien de verkiezingen niet om de Gelderse identiteit.

In provincies heten verkiezingen te gaan over de omgeving. Graanvelden, bruggen, fabrieken. Zelf stem ik dan ook allereerst om dankbaarheid en steun te betuigen aan de doeners die Gelderland aan de gang houden, de mensen die de waterstand controleren en voor het eten zorgen.

Lees ook: Thuis is: de rivier, de polder, het weiland

Welke politieke boodschap ik daarbij moet afgeven is minder duidelijk. Het begrip ‘omgeving’ blijk je eerder bestuurlijk te moeten opvatten dan politiek.

Hier in de bloesemstreek zijn twee jaar geleden twintigduizend varkens verbrand. Het veebedrijf wil dit jaar een nog grotere varkensstal terug plaatsen, en volgens Omroep Gelderland zijn de huidige coalitiepartijen in de Provinciale Staten niet van dat plan gediend. Ze hebben er alleen niets over te zeggen. Ook na de verkiezingen is het maar de vraag , schrijft de omroep, ‘of de partijen veel invloed zullen hebben’. De omgevingsvergunning wordt verleend door de omgevingsdienst. De omgeving is kennelijk geen zaak van de politiek.

Mijn stem laat ik in Gelderland dus horen uit dankbaarheid voor bedrijvigheid in de Achterhoek en ecoducten op de Veluwe. Mijn inhoudelijke boodschap slik ik maar even in.

Louise O. Fresco: Stem op de nuance en het verstand

Stem op degenen die redelijkheid hoog in het vaandel hebben. Omdat polariseren leidt tot het uithollen van de samenleving. Omdat gebrek aan redelijkheid iedere dialoog in de weg staat. Omdat demoniseren haaks staat op democratische besluitvorming. Omdat luisteren net zo belangrijk is als gelijk hebben. Omdat je pas gelijk kunt krijgen in een bestel waar redelijkheid de norm is en niet de uitzondering.

Stem op degenen die de nuance zoeken. Omdat er zelden of nooit eenvoudige oplossingen zijn. Omdat de duivel inderdaad in de details huist. Omdat compromissen niet automatisch het gemiddelde van allerlei belangen kunnen zijn, of een uitruil tussen voor en tegen. Omdat pas door de nuance begrip kan ontstaan van de ruimte in andere standpunten. Stem op de nuance omdat alleen zo een afweging tot stand komt tussen lokale, nationale en internationale waarden.

Stem op kennis van zaken, niet op een grabbelton aan slogans! Stem op degenen die weten waarover het gaat. Stem ook met kennis van zaken. Stemmen is leren. Stem om te begrijpen waarom bijvoorbeeld die onbekende, onbeminde waterschappen nodig zijn, en wat de provinciale staten toevoegen aan ons bestel. Voor alles, stem op het verstand! Omdat de belangen van toekomstige generaties beter gewaarborgd worden door een verstandige blik dan door de emoties van de korte termijn en het eigenbelang. Omdat alle vooruitgang uiteindelijk een kwestie is geweest van verstand. En omdat alleen via het verstand vernieuwing plaatsvindt.

Maar voor alles, stem met verstand. Laat verstand uw hart voeden. Stem.

Marjoleine de Vos: Kies voor de menselijke maat

Tuurlijk ga je stemmen. Wie dat niet doet zegt: ik geloof überhaupt niet meer in de democratie. En zelfs als zulke gevoelens wel eens de kop opsteken (daar is soms ook heus wel aanleiding toe) dan nog, dan juist: ‘kop derveur’ zoals ze in Groningen zeggen.

Wat dan te verwachten van die democratie?

Allereerst: een verstandige Eerste Kamer. Want oh die geluiden om de senaat maar helemaal af te schaffen, of om het reuze verdacht te vinden dat daar mensen in zitten met een baan. Dat is nu juist het idee! Senatoren die niet uitsluitend met politiek bezig zijn, maar ook in het leven van alledag zien wat er gebeurt of zou moeten gebeuren. Zien wat géén haast heeft, ook al schreeuwt het parlement om maatregelen. Onzinwetten tegenhouden. Slecht doordachte wetten tegenhouden. Enzovoort.

Ten tweede mag je verwachten: Provinciale Staten met werkelijk oog voor de leefomgeving. Dat hébben ze, zeggen ze allemaal. De VVD in Groningen schrijft bijvoorbeeld krijgshaftig over de aardgasproblematiek: ,,Wij zijn er helemaal klaar mee.” Ja, wij bewoners ook. Maar uitgerekend de VVD leek meer onderdeel van probleem dan oplossing. We moeten dus door de kreten heen lezen. En weten wat we willen. Ik wil iets heel eenvoudigs: behandeld worden als een mens en leven in een omgeving op de menselijke maat. Dus niet op een soort industrieterrein ten behoeve van de export, de groeicijfers of het rendement. Een échte wereld. Die wil ik.

Christiaan Weijts: Dit is een stem voor landelijk beleid

Als geboren en getogen Zuid-Hollander ben ik natuurlijk apetrots, op onze Zuid-Hollandse lantaarnpalen, onze befaamde krentenbollen, en op zo’n typisch Zuid-Hollands tijdverdrijf als het fietsen. In de trein hoef ik maar drie woorden in dat mateloos mooie Zuid-Hollands van ons te horen, en ik smelt, ik ben meteen thuis.

Toch sta ik woensdag met een dubbel gevoel in dat stemhokje. Verkiezingen zijn, zoals bekend, het coderen van de volkswil in partijkleuren. Maar wat blijft er over van die wil als je bij je keuze voor de Provinciale Staten indirect ook voor de Eerste Kamersamenstelling stemt? Die wordt gespleten, verscheurd, uiteengereten, zoals ik leerde na het braaf invullen van de Stemwijzer. Mijn provinciale standpunten bleken lijnrecht tegenover mijn landelijke te liggen.

In theorie kan ik doen alsof mijn neus bloedt. Ons Zuid-Hollandse volkslied aanheffen en mijn provinciale helden eren met het rode potlood. In de praktijk is dat net zoiets als een dik blauw boek kopen, alleen omdat dat mooi bij je interieur past, en het je niet uitmaakt welk verhaal je er indirect bij krijgt.

Iedereen weet dat er achter zijn Provinciale stem veel grotere belangen schuilgaan. Dit systeem dwingt ons tot hypocrisie, welk van de twee we ook voorrang geven. Mijn gespleten wil twijfelt nog, maar ik denk dat die Eerste Kamer uiteindelijk de doorslag geeft. Ook wel typisch Zuid-Hollands trouwens: je in de eerste plaats Nederlander voelen.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.