‘Sociale media zijn geen middelen voor intimiteit’

Eenzaamheid Volgens de Amerikaanse hoogleraar Brené Brown (53) zijn we eenzamer dan ooit, ondanks alle sociale media. „Heb ik 10.000 mensen nodig die zeggen dat ze iets leuks van me vinden? Nee.”

Brené Brown.
Brené Brown.

If you needed me, I would come to you.” Een bomvolle zaal bij techfestival SXSW in Austin, Texas, staat mee te zingen met een sentimenteel countryliedje. Spreker Brené Brown (53), die de zaal daartoe aanspoorde krijgt een staande ovatie. „Ik vond het doodeng om dat te doen”, zegt ze na afloop met haar Texaanse tongval in een conferentie-zaaltje. „Als ineens niemand mee zou doen, zou dat toch vervelend zijn geweest zeg maar. Ik zag de krantenkoppen al voor me: vrouw staat in haar eentje te zingen voor verbaasde zaal.”

Brown brengt haar eigen, razendpopulaire zelfhulpadviezen in praktijk, blijkbaar. De Amerikaanse hoogleraar maatschappelijk werk van Houston University werd wereldberoemd met boeken als de Kracht van kwetsbaarheid en Verlangen naar verbinding. Ze gaf één van de best bekeken TED Talks ooit en publiceerde onlangs haar nieuwe boek Durf te leiden.

Haar nieuwe stokpaardje, en de reden dat ze op een van de grootste techconferenties van de wereld de openingsspreker was: eenzaamheid. „We zijn een sociale soort, we zijn gebouwd om met elkaar te verbinden. Eenzaamheid is statistisch een betere voorspeller van een vroegtijdige dood dan obesitas, luchtvervuiling of roken. En het gaat de verkeerde kant op.”

Eenzaamheid is volgens Brown een alarmsignaal van het lichaam. „We krijgen honger als we niet eten. We krijgen dorst als we te weinig drinken. Als je pijn krijgt, betekent dat er iets mis is met je lijf, en je in actie moet komen. Net zo’n primaire levensbehoefte is verbinding met andere mensen. En hoewel we nooit meer connecties hebben gehad dan nu, zijn we ook eenzamer dan ooit.

„Die eenzaamheid komt niet alleen tot uiting in zaken zoals depressie, maar ook in verslavingen, van drugs tot werk tot je smartphone, of vluchten in porno. We verwarren communicatie met verbondenheid. Facebook, Twitter, Instagram: die kúnnen worden gebruikt voor communicatie die daadwerkelijke verbinding tussen mensen brengt. Maar maak nooit de vergissing dat ze een vervanging zijn voor face-to-face-gesprekken. Ze zijn geen middelen voor intimiteit.”

Toch brengen sociale media mensen op ongekende schaal samen.

„Nee, dat klopt. Maar schaal maakt niks uit. Je hebt uiteindelijk misschien twee, drie mensen nodig met wie je een echte connectie hebt. Schaal is volstrekt onbelangrijk, wat de tellertjes met je aantal vrienden of volgers online ook suggereren. Ik kan inderdaad niet in het echte leven iets zeggen, en dan 10.000 keer een compliment krijgen van mensen die zeggen ‘ik vind dat leuk’. Maar heb ik 10.000 mensen nodig die dat tegen me zeggen? Nee, dat is eigenlijk totaal onbeduidend, heeft niks te maken met je welzijn.

Je kunt technologie meer gebruiken om echt bij elkaar te komen. Vind via Facebook een oude vriend en spreek met hem af in een koffietentje

„Mensen hebben erkenning nodig, willen gezien worden en onderdeel zijn van iets dat groter is dan henzelf. Maar als je daarvoor 10.000 likes nodig hebt, draait het niet meer om gewone erkenning. Dan wordt het een probleem met je eigenwaarde. Dat is heel anders dan de sociale erkenning die elk mens nodig heeft.”

Erkenning en eigenwaarde liggen wel in elkaar verlengde toch?

„Stel je iemand voor in een afgelegen dorp, die een leuk gezin heeft, met wie ze zich diep verbonden voelt. Ze voelt zich geliefd, en erkend, en gezien. Is haar leven minder waardevol voor haar omdat ze minder volgers heeft dan ik op Instagram? Nee. Eigenwaarde en ergens bij horen zijn aan elkaar verbonden, maar we hoeven niet door vreemden aardig gevonden te worden om eigenwaarde te hebben. Je moet nooit een doel stellen wat je niet zelf in de hand hebt. Je hebt niet in de hand hoeveel twittervolgers je hebt, dus je kunt er maar beter niet teveel aandacht aan besteden.”

Lees ook: Zo voelt het om eenzaam te zijn

Dat vereist wel een sterke wil. En de sociale druk om jezelf toch te vergelijken met anderen op sociale media kan groot zijn.

„Ja, de truc is om je niet te veel te vergelijken met anderen. Ook om van jezelf te houden, en mededogen te hebben voor jezelf. Dat is misschien niet makkelijk maar dat heb je meer zelf in de hand dan of je 10.000 volgers krijgt.”

Het gezamenlijke zingen waartoe Brown de volle zaal aanspoorde is één van haar oplossingen voor het probleem van de toenemende isolatie en eenzaamheid. „We moeten meer momenten van gedeelde vreugde creëren. Die kun je bijvoorbeeld vinden bij sportwedstrijden, muziekconcerten. Je kunt technologie meer gebruiken om echt bij elkaar te komen. Meetups organiseren, congressen, feestjes, buurtbijeenkomsten. Vind via Facebook een oude vriend en spreek met hem af in een koffietentje.”

Verbinding opzoeken met grote groepen mensen kan ook de verkeerde kant op slaan, kijk maar naar hoe mensen zich soms gedragen bij sportwedstrijden. En op sommige politieke rally’s heerst waarschijnlijk ook sterk gevoel van saamhorigheid.

„Nee, saamhorigheid produceert geen haat. Als dat gebeurt is het nep-saamhorigheid. Als je een groep mensen een vijandbeeld moet voeden om ze bij elkaar te laten horen, dan is dat niet een echte connectie, dat werkt zelfs anders in het brein. En het erge is: eenzaamheid voedt juist dat soort nep-verbanden. We zijn in de VS gesegregeerder dan ooit, we sporten alleen nog maar met dezelfde soort mensen, gaan naar school met dezelfde mensen, verhuizen zelfs naar plekken met gelijkgestemden, we komen steeds minder mensen tegen met wie we het oneens zijn.”

Lees ook: Op sociale media lijken Nederlanders hartstikke sportief

De bubbels op sociale media spelen ook een rol bij die segregatie, zegt Brown. „We sorteren onszelf, en tegelijk worden we eenzamer. Dat is niet zo gek als je je terugtrekt in je ideologische bunker. Om ergens bij te horen, moet je ook de veiligheid voelen om je uit te spreken tégen een heersende opvatting in de groep waar je bij hoort. De polarisering zorgt ervoor dat mensen dat niet meer durven, en zich dus juist níét diep verbonden voelen met de groep waarbij ze eigenlijk moeten horen. De polarisering geeft de valse belofte dat als je maar het juiste zegt of doet, je dan bij de groep mag. Het is dan: óf je bent met ons, of je bent tegen ons. Dat is een valse tegenstelling die ons uiteindelijk alleen maar nóg eenzamer maakt.”