Teruglezen: Kamer in debat met Rutte over doorrekening klimaatakkoord

Wiebes klaar, debat afgesloten

Met het einde van de beantwoording van Wiebes is de eerste termijn voorbij en loopt het debat op zijn einde. Wij sluiten dit liveblog af. Lees hier de analyse van ons debat.

Wiebes betwijfelt of verlagen energierekening dit jaar nog kan

GroenLinks-leider Jesse Klaver legde eerder vanavond de wens op tafel nog dit jaar de verhoging van de energierekening voor burgers terug te draaien. VVD-fractievoorzitter Dijkhoff noemde dat "een legitieme wens", maar minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) zei zojuist in het debat dat hij denkt dat dit technisch niet meer mogelijk is voor de Belastingdienst, maar hij wil er wel "serieus en open naar kijken". Wiebes waarschuwt wel dat hij geen verwachtingen bij burgers wil wekken.

Rutte: selectief shoppen in cijfers voorkomen

Premier Rutte begint zijn beantwoording met uitleg over waarom het kabinet woensdag al met een snelle reactie op de doorrekening van het klimaatakkoord kwam. Dat had volgens Rutte inderdaad te maken met de verkiezingen van volgende week. Het kabinet wilde geen goede sier richting de kiezer maken, zegt Rutte, maar "breed draagvlak" voor de klimaatmaatregelen organiseren en "het risico van selectief shoppen in cijfers" voorkomen. Ook sluit de premier niet uit dat "een enkeling" de doorrekening zou hebben gebruikt "om angst aan te jagen".

Op een vraag van GroenLinks-leider Klaver of het kabinet de dag na de verkiezingen met GroenLinks om tafel gaat is Rutte voorzichtig. De uiteindelijke kabinetsreactie is "in de eerste plaats een stuk dat komt van de coalitie", aldus de premier. Hij belooft rekening te houden met de wensen van andere politieke partijen, maar voelt niets voor een soort nieuwe kabinetsformatie met GroenLinks en anderen. "Dat klinkt heel sympathiek, maar dat had dan anderhalf jaar geleden gemoeten", zegt Rutte, verwijzend naar het mislopen van de formatiebesprekingen met GroenLinks.

ChristenUnie: beleid rechtvaardiger en effectiever

Fractieleider Gert-Jan Segers spreekt van "een goede dag voor de toekomst van ons land" als hij terugblikt op woensdag. De doorrekening van het klimaatakkoord was "een waardevolle reality check op" op de plannen van het kabinet, zegt Segers. Hij is positief, ook over de kabinetsreactie op de doorrekening. "Parijs is te halen en het is te betalen. Het beleid wordt rechtvaardiger en effectiever."

Na de laatste bijdrage van Denk-Kamerlid Tunahan Kuzu is het debat geschorst tot 23.10 uur. Dan zullen premier Rutte en minister Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) de Kamer antwoorden.

Buma: het is moeilijk onderhandelen met Klaver

CDA-leider Sybrand Buma is blij met de eerste reactie van het kabinet op de doorrekening van het klimaatakkoord. Hij ziet dat het kabinet kiest voor "een meer haalbaar tempo in de uitvoering" en meer rekening houden met de kosten voor de burger. "Daarin zie ik realisme terug", aldus Buma.

Klaver (GroenLinks) vraagt Buma of het CDA nu volmondig achter een CO2-heffing voor bedrijven kan staan. Buma zegt daarop dat hij de vorm van een precieze heffing niet zo belangrijk vindt, maar wil vooral een "effectieve" heffing "die ervoor zorgt dat bedrijven hun investeringen blijven doen en banen hier blijven". Als Klaver blijft aandringen bij Buma laat de CDA-leider irritatie blijken over de houding van de GroenLinks-fractievoorzitter: "Dit is waarom onderhandelen met dhr. Klaver zo moeilijk is", laat hij zich ontvallen.

Wilders tegen Dijkhoff: stem op VVD is stem op GroenLinks

Wilders (PVV) interrumpeert Dijkhoff om hem te vragen waarom hij GroenLinks-leider Jesse Klaver "de baas van het kabinet" heeft gemaakt. De PVV-leider doelt op de maatregelen die het kabinet woensdag aankondigde, zoals een CO2-heffing voor bedrijven die GroenLinks kan bekoren. "De VVD legt het beleid in de handen van GroenLinks", zegt Wilders, die de CO2-heffing de "Jesse-heffing" doopt. "Klaver gaat het beleid bepalen. Realiseert u zich wat u gedaan heeft? Een stem op de VVD is een stem op GroenLinks."

Dijkhoff verwijt Wilders dat de PVV nooit verantwoordelijkheid wil nemen. "De enige optie voor het kabinet is samen te werken met partijen die wel iets willen doen en die zitten helaas op links", zegt Dijkhoff. Tegen Wilders zegt hij daarom: "Als ze op u stemmen zal het beleid niet minder GroenLinks worden."

Dijkhoff: blij dat kabinet klimaatakkoord heeft bijgestuurd

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff spreekt van "een belangrijke dag in een langdurig proces" als hij terugblikt op woensdag, de dag dat de doorrekening van het klimaatakkoord kwam en de eerste kabinetsreactie volgde. De oorspronkelijke plannen uit het akkoord "riepen bij de VVD bepaalde zorgen op", zegt Dijkhoff, "daarom heb ik toen al gezegd dat we die niet klakkeloos overnemen". De VVD'er verwijst hier naar zijn interview begin januari in De Telegraaf, toen hij zei dat hij liever het kabinet dan de burger zou laten vallen over de kosten van het klimaatbeleid. Dijkhoff is nu blij om te zien dat het kabinet de plannen uit het klimaatakkoord direct heeft "bijgestuurd" met een lagere energierekening voor burgers en een CO2-heffing voor bedrijven.

GroenLinks-leider Jesse Klaver probeert direct zijn steun aan de ambitieuzere klimaatplannen van het kabinet om te zetten in consessies. Hij vraagt Dijkhoff of de coalitie alsnog bereid is te kijken naar het al dit jaar verlagen van de energierekening in plaats van volgend jaar. Dijkhoff zegt dat hij hier "heel voorzichtig" mee wil zijn, maar het lijkt hem ook "fantastisch als het ons lukt om iets te vinden". De VVD-leider noemt de suggestie van Klaver "een legitieme wens" waar hij "serieus naar wil kijken".

Jetten: ben blij dat we hebben doorgepakt

D66-fractievoorzitter Rob Jetten is zoals verwacht blij met de kabinetsreactie op de doorrekening. "Wij zitten in dit kabinet om de doelen van Parijs te halen", zegt Jetten, die in de doorrekening de bevestiging ziet dat Rutte-III op de goede weg is. "Ik ben blij dat we hebben doorgepakt. Parijs is in zicht, en het kan goedkoper dan we het een jaar geleden hadden gedacht."

Lilian Marijnissen (SP) wil van Jetten weten met hoeveel de energierekening voor burgers nu gaat dalen. Daarop wil de D66-leider geen getal noemen, wat Marijnissen "te makkelijk" noemt. Jetten zegt daarop dat hij het juist "goedkope retoriek zou vinden om nu een precies bedrag te noemen". Hij wil dat het kabinet dit uitzoekt, "hoe sneller, hoe beter". PVV-leider Wilders wil van Jetten weten of hij vindt dat de energierekening van dit jaar met terugwerkende kracht moet worden verlaagd. Dat wil Jetten niet toezeggen omdat hij niet weet of hij zo'n belofte kan waarmaken.

Wilders: wie gelooft Rutte's verkiezingspraatjes nog?

PVV-leider Geert Wilders maakt gehakt van de kabinetsreactie op de doorrekeningen. Hij zegt dat Rutte en minister Wiebes (Economische Zaken, VVD), "twee politici met het zweet op hun voorhoofd", een list hebben verzonnen om de kiezer in de maling te nemen. "Eén week voor de verkiezingen belooft de premier ineens dat energierekening zal worden gecompenseerd", zegt Wilders. "Al jarenlang houdt hij de kiezer voor de gek. Wie gelooft zijn verkiezingspraatjes nog?"

Wilders maakt zich ook zorgen om de nieuwe sterke positie van GroenLinks. "Het is Klaver die vanaf nu de koers van dit kabinet dicteert. Gefeliciteerd Klaver, gecondoleerd Nederland." De PVV vreest dat GroenLinks nu ook op andere terreinen meer te zeggen krijgt. "Met Jesse op schoot gaan de grenzen alleen maar verder open en krijgen we meer immigranten en meer islam. De VVD heeft Nederland gisteren definitief bij het grofvuil gezet", aldus Wilders.

Asscher: positieve dag voor de politiek

De klimaatrevolutie kan alleen maar slagen "als het van en voor iedereen is" en daar ontbrak het tot woensdag aan, zegt PvdA-leider Lodewijk Asscher. Maar Asscher vond de dag van gisteren uiteindelijk "positief voor klimaatbeleid en een positieve dag voor de politiek". Hij ziet een "nieuwe consensus van links tot rechts" dat de middengroepen en lage inkomens niet de rekening krijgen en dat de vervuiler vooral voor het klimaatbeleid moet gaan betalen. Asscher vindt het ook goed als de opbrengsten van de CO2-heffing gaan worden teruggesluisd naar bedrijven voor innovatie en naar burgers voor een lagere energierekening.

Een aantal kleine fracties voerde even daarvoor het woord. 50Plus-woordvoerder Martin van Rooijen zei dat de doorrekeningen van het PBL en CPB voor zijn partij "bevestigen dat de kleine man de klos is". SGP-fractievoorzitter Kees van der Staaij ziet "heel veel goede aanknopingspunten" in de doorrekening, maar maakt zich ook zorgen om de kosten van het klimaatakkoord. "Is het straks voor de bakker om de hoek nog betaalbaar? Hoe wordt het uiteindelijk precies vormgegeven?"

Baudet van alle kanten aangevallen

Het debat met Baudet kabbelt al een half uur voort. Verschillende collega's proberen het hem moeilijk te maken, maar kunnen vaak zijn lange antwoorden niet volgen. Klaas Dijkhoff (VVD) is zojuist weggelopen bij de interruptiemicrofoon met de boodschap "Laat maar".

ChristenUnie-fractievoorzitter Gert-Jan Segers vraagt Baudet waarom hij geen schone energie wil opwekken en door wil blijven gaan met het importeren van gas en olie uit autoritaire buitenlanden. "Zo moet je je klimaatbeleid niet legitimeren", vindt Baudet. "Het is een interessante discussie of we wel of niet moeten doorgaan met importeren van olie." Maar volgens Baudet heeft dat niets te maken met "heel Nederland vol zetten met windmolens." Segers constateert dat Baudet dus wil doorgaan met het importeren van olie uit radicaal-islamitische landen als Saoedi-Arabië.

Onze politiek redacteur Lamyae Aharouay merkt het volgende op:

Twitter avatar LamyaeA Lamyae Aharouay Het is gelukt om over de islam te beginnen in het klimaatdebat.

Baudet sluit af met een oproep aan de coalitie: "Stop met deze economische zelfmoord."

Baudet waarschuwt: dit is nog maar het begin

Forum voor Democratie-fractievoorzitter Thierry Baudet spreekt wat eerder dan aangekondigd. Baudet waarschuwt dat de door het kabinet aangekondigde maatregelen "nog maar het begin" zijn. Hij hekelt de doorrekening van het klimaatakkoord, die volgens Baudet "niet of nauwelijks onderbouwd is". Het klimaatbeleid van het kabinet "vernietigt de koopkracht" volgens Baudet. Dijkhoff (VVD) en Jetten (D66) verwijten Baudet "bangmakerij".

Uit de doorrekening bleek woensdag dat gezinnen in doorsnee in 2030 zo’n 1,5 procent van hun inkomen kwijt zijn aan extra klimaatlasten. Daarin waren overigens de effecten van de door het kabinet beloofde lagere energierekening en CO2-heffing nog niet meegenomen.

Baudet wordt ook aangevallen op zijn vaak betrokken stelling dat de kosten van het klimaatakkoord enorm hoog zullen zijn. Verschillende andere partijen vragen hem terug te komen op zijn stelling dat de energietransitie honderden miljarden gaat kosten.

Lees ook: NRC checkt: ‘Klimaatneutraal maken kost 1.000 mld’

De doorrekening liet woensdag iets anders zien: aanvankelijk dacht het PBL dat de maatregelen om de CO2-uitstoot te halveren jaarlijks zo’n 3 tot 3,9 miljard euro zouden kosten. Volgens de laatste schatting bedragen de nationale kosten bedragen in 2030 1,6 tot 1,9 miljard euro. Vooral de lagere kosten voor elektriciteit en voor de industrie leiden tot deze bijstelling.

Marijnissen: hoeveel gaat de energierekening omlaag?

SP-leider Lilian Marijnissen vindt de CO2-heffing voor bedrijven en lagere energierekening "goed nieuws", maar wil graag meer details van Rutte in het debat. "Hoeveel gaat de energierekening omlaag en per wanneer?", vraagt Marijnissen. "En hoe gaat die CO2-heffing werken, wat wordt het eerlijke deel voor bedrijven?"

Marijnissen heeft nog wel wat vragen over de beloften van Rutte een week voor de verkiezingen, zegt ze. "Vergeef me dat mij enige scepsis overviel over de campagne-Rutte." Ze spreekt de hoop uit dat het niet om een mooie verkiezingsstunt ging.

Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren heeft nog grote twijfels over de reactie van het kabinet. "De grootste vervuilers, landbouw en luchtvaart, ontspringen de dans waarschijnlijk opnieuw", vreest Thieme. De Partij voor de Dieren vindt het klimaatbeleid van het kabinet nog altijd te weinig ambitieus en gereduceerd "tot koopkrachtplaatjes".

Klaver: kabinetsreactie geschenk uit de hemel

GroenLinks-leider Jesse Klaver, die het debat had aangevraagd, begint te zeggen dat het beeld van de doorrekening begin woensdagmiddag nog niet goed was. "De doelen werden niet gehaald en de lasten niet eerlijk verdeeld." Maar de kabinetsreactie, waarin bekend werd gemaakt dat er tóch een CO2-heffing komt en de energierekening voor burgers omlaag gaat, "heeft ons blij verrast", zegt Klaver. "Het is een geschenk uit de hemel deze aanpassingen", vindt de GroenLinks-leider zelfs. "Op twee punten zagen we een uitgestoken hand die gevuld was", aldus Klaver, die daarbij verwijst naar de belofte van Rutte bij het begin van zijn derde kabinet dat hij serieus met de oppositie wilde samenwerken. GroenLinks en andere oppositiepartijen vonden tot nu toe dat er van de uitgestoken hand van Rutte-III weinig te merken was.

Klaver krijgt direct interrupties van coalitiefractievoorzitters Klaas Dijkhoff (VVD) en Rob Jetten (D66), die blij zijn met de blijdschap van GroenLinks. Klaver antwoordt bevestigend op hun vraag of GroenLinks ook wil dat de opbrengst van de CO2-heffing voor een groot deel terug moet naar de industrie zelf om te kunnen vergroenen. Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) constateert plagerig dat GroenLinks de coalitie in de Eerste Kamer straks kan gaan "gedogen".

Klaver is complimenteus en vraagt nadrukkelijk naar een plekje aan de onderhandelingstafel na de verkiezingen. GroenLinks wil zelfs op donderdag 21 maart, de dag na de verkiezingen, direct om tafel met de coalitie, zegt hij. De GroenLinks-leider heeft nog wel een aantal onderwerpen die hij in het kader van het klimaatbeleid wil bespreken: een einde maken aan de bio-industrie en invoering van het rekeningrijden.

Klaver mag beginnen: is hij nog kritisch?

Woensdag blokkeerde de coalitie nog een snel debat over de doorrekeningen van het klimaatakkoord, maar donderdag niet meer. Er was in de tussentijd ook wel wat veranderd: premier Rutte en minister Wiebes (Economische Zaken, VVD) hadden woensdagmiddag aangekondigd dat het kabinet tóch een CO2-heffing wil invoeren en de energierekening voor burgers omlaag wil brengen. Reparatiemaatregelen naar aanleiding van de doorrekeningen van het Planbureau voor de Leefomgeving en het Centraal Planbureau, die niet al te gunstig uitpakten: vooral lagere en middeninkomens zouden de klimaatmaatregelen in hun koopkracht gaan voelen en de maatregelen in totaal waren sowieso onvoldoende om de CO2-doelen te halen.

Met de snelle en onverwachte kabinetsreactie op de doorrekening werd de linkse oppositie woensdag verrast. GroenLinks-leider Jesse Klaver kon op zijn speciaal belegde persconferentie daarna niet anders meer dan zeggen dat hij had „gejuicht” bij Rutte's aankondiging van een CO2-heffing. Hoe zullen Klaver en de andere linkse oppositieleiders zich donderdagavond richting het kabinet opstellen? Ze kunnen het kabinet richting de verkiezingen van volgende week nu lastiger verwijten dat de grote bedrijven bij de verdeling van de klimaatkosten worden gespaard. De oppositie op rechts heeft het makkelijker: Thierry Baudet (Forum voor Democratie) en PVV-leider Geert Wilders zal Rutte kunnen verwijten een flinke ruk naar links te hebben gemaakt.

Hieronder de volledige sprekerslijst: