De onderhandelingen met gedoogpartner GroenLinks zijn in het openbaar begonnen

Voor Jesse Klaver was het klimaatdebat een uitgelezen moment om zijn nieuwe rol in de Tweede Kamer te verkennen. Rutte III heeft de partijleider van GroenLinks nodig.

Mark Rutte , Jesse Klaver en Eric Wiebes tijdens een debat in de Tweede Kamer over de doorrekening door het PBL en het CPB van het klimaatakkoord.
Mark Rutte , Jesse Klaver en Eric Wiebes tijdens een debat in de Tweede Kamer over de doorrekening door het PBL en het CPB van het klimaatakkoord. Foto: ANP / Robin Utrecht

Al kort vóór het debat over de doorrekening van het klimaatakkoord van start ging, was goed zichtbaar dat Jesse Klaver zich opmaakt voor een nieuwe rol in de Haagse politiek. Zich bewust van de aanwezige camera’s heette hij premier Rutte uitvoerig welkom in Vak K. Daarna haastte hij zich naar het gastenvak om al even hartelijk een praatje met Ed Nijpels aan te knopen, de hoofdonderhandelaar van de klimaattafels.

En ook in het door hem zelf aangevraagde debat, donderdagavond in de Tweede Kamer, bleek dat de GroenLinks-leider anders tegen het kabinet aankijkt dan een jaar geleden – het jaar van de dividendbelasting. En het kabinet anders kijkt naar hem.

Lees ook: Energierekening burger liep te hard op

Klaver herhaalde zijn blijdschap over de snelle kabinetsreactie woensdagmiddag op de doorrekening van het concept klimaatakkoord door de planbureaus PBL en CPB. ,,Een geschenk uit de hemel”, zei Klaver over de door premier Rutte aangekondigde verminderde verhoging van de energiebelasting en de invoering van een CO2-belasting voor grote bedrijven, twee voorstellen waar GroenLinks al enige tijd om roept.

Vervolgens stelde Klaver meteen de nodige aanvullende vragen, met name over de precieze invulling van die beloofde CO2-heffing. Wil het kabinet alleen de vervuilende industrie belasten of ook de transportsector en de landbouw? En hoe kan deze belasting worden teruggegeven aan bedrijven om innovatie te stimuleren?

Over de beoogde verlaging van de energiebelasting vroeg Klaver gericht aan Klaas Dijkhoff of die korting niet al met terugwerkende kracht nog dit jaar zou kunnen worden ingevoerd. Ja hoor, zei de VVD-fractievoorzitter monter. ,,Dat is een legitieme wens. Daar zal ik serieus naar gaan kijken.”

,,Het onderhandelingscircus is begonnen”, vatte Marianne Thieme van de Partij voor de Dieren dit onderonsje samen. ,,GroenLinks kan gaan gedogen.”

Weinig opties voor Rutte III

Dat is inderdaad het beeld dat is ontstaan na de stap die de coalitie woensdag in het klimaatbeleid heeft gezet. Twee concessies richting de linkse oppositie een week voor de Provinciale Statenverkiezingen, die volgens de peilingen zullen leiden tot het verlies van de regeringsmeerderheid in de Eerste Kamer.

Lees ook: Klimaatplannen toch eerlijker

Daar heeft het vierpartijenkabinet straks dus nog een of meer partijen nodig om verdere plannen te kunnen verwezenlijken. En omdat de twee partijen op rechts, de PVV en Forum voor Democratie, niets moeten hebben van kostbare klimaatmaatregelen of überhaupt twijfelen aan het bestaan van klimaatverandering heeft Rutte III weinig andere opties dan om naar links te kijken. En in die hoek heeft GroenLinks het zicht op de meeste zetels.

VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff wilde dit in het debat tegen PVV-leider Geert Wilders wel erkennen. Bij gebrek aan beter, en met zichtbare tegenzin. ,,De enige partijen die wel willen samenwerken zitten helaas op links.”

Wilders ziet dit anders. Hij vreest dat GroenLinks veel meer zal doen dan alleen het nieuwe klimaatbeleid van de regering zal steunen. ,,Het is Klaver die vanaf nu de koers van dit kabinet dicteert.” Die zal volgens de voormalige, kortstondige gedoger van het eerste kabinet Rutte (2010-2012) straks veel meer eisen gaan stellen, op het gebied van immigratie en van belastingen bijvoorbeeld. In de terminologie van Wilders: ,,Met Jesse op schoot gaan de grenzen alleen maar verder open en krijgen we meer immigranten en meer islam.”

Oud zeer over formatieonderhandelingen 2017

De openbare onderhandeling tussen GroenLinks en de coalitiepartijen verliep wat minder soepel met CDA-leider Sybrand Buma. Die heeft wel eens vaker geroepen dat hij het nog altijd onverteerbaar vindt dat Jesse Klaver in de zomer van 2017 tot tweemaal toe was weggelopen bij de formatieonderhandelingen na de Tweede Kamerverkiezingen. Die irritatie is nog niet gesleten, bleek donderdagavond. Toen Klaver ook van hem meer duidelijkheid wilde over de precieze inrichting van de CO2-heffing zei Buma: ,,Dit is waarom onderhandelen met de heer Klaver zo moeilijk is.”

Ook premier Rutte verwees naar de mislukte onderhandelingen met GroenLinks van twee jaar geleden, toen Klaver er op aandrong om al op de dag na de Provinciale Statenverkiezingen van komende woensdag met het kabinet aan tafel te gaan zitten om over de invulling van de klimaatmaatregelen te spreken.

Heel sympathiek, zei Rutte droogjes, maar een dergelijke uitnodiging ,,had dan anderhalf jaar geleden gemoeten, zeg ik tegen de heer Klaver.” Hij voelt nu niets voor ,,een soort nieuwe formatie”.

    • Pim van den Dool
    • Philip de Witt Wijnen