‘Bereidheid is groot’ voor nieuwe aanpak van schulden Rotterdammers

Armoede Rotterdam is een van de armste steden van Nederland. De gemeente wil de armoede in gezinnen en bij jongeren nu effectiever aanpakken.

Foto iStock
Foto iStock

Schulden zijn als een moeras: je komt er zelf niet uit en zakt steeds verder weg, zegt Michiel Grauss. Hij is „de eerste wethouder schuldenaanpak van Nederland”, zegt hij. Deze week kwam hij met een ambitieus plan om schuldproblemen in Rotterdam aan te pakken.

Ambitieus, omdat het probleem in de stad groot is, zegt Grauss (CU-SGP). Van de ruim 300.000 huishoudens in de stad hebben er 60.000 problematische schulden, of dreigen die te krijgen. „Het leed bij die gezinnen is groot”, zegt de wethouder. „Inmiddels weten we dat als mensen eenmaal schulden hebben, ze letterlijk niet helder meer kunnen nadenken.”

Maar ook de kosten voor de maatschappij zijn aanzienlijk: bij de schuldeisers, en omdat schulden vaak samengaan met gezondheidsproblemen, gedragsproblemen bij kinderen en schooluitval.

Er wordt veel gedaan aan de aanpak van schulden, erkent Grauss, maar het is onvoldoende effectief. Hij wil het echt anders aanpakken, schrijft hij in zijn plan Reset Rotterdam. „De aanpak van ‘eigenkracht’ en ‘eigen schuld’ heeft niet gewerkt. Nog meer druk uitoefenen op mensen die toch al veel stress ervaren helpt niet en werkt eerder averechts. Zelfs een groot deel van de incasso industrie erkent dat inmiddels.”

Aandacht voor jongeren

Jongeren krijgen bijzondere aandacht in de aanpak. Naast voorlichting op momenten die relevant zijn – als ze de ziektekostenverzekering moeten betalen bijvoorbeeld – worden ze in de gaten gehouden. Vroegsignalering heet dat. Jongeren die schulden hebben, worden net zo lang ‘lastiggevallen’ tot het probleem opgelost is.

En misschien wel het belangrijkste: als het jongeren niet lukt om van hun schulden af te komen, ook niet als ze goed meewerken met de hulpverlening, kunnen hun schulden worden kwijtgescholden met behulp van een nieuw op te richten ‘perspectieffonds’. De jongeren kunnen ook een tegenprestatie leveren in de vorm van een maatschappelijke stage.

Voor iedereen met schulden geldt dat de gemeente wil kijken naar slimme, lichtere vormen van hulp, die gedeeltelijk in de plaats moeten komen van het schuldbewind. Dat is een zwaar middel, en leidt er bovendien lang niet altijd toe dat mensen van hun schulden af komen. Een voorbeeld is het zogenoemde Vaste Lasten Pakket (VPL), een voordelig aanbod voor gas, licht en water dat rechtstreeks wordt ingehouden op de inkomsten.

Ook gaat de gemeente voorkomen dat er nog mensen met kinderen uit huis worden gezet vanwege een huurschuld aan een woningcoöperatie. Het bestaande convenant daarvoor wordt aangescherpt.

Veel nog niet op orde

Het plan bevat talloze maatregelen die het eenvoudiger moeten maken grip te krijgen op schulden, al was het maar dat de informatie over welke schulden er zijn compleet is. Voor veel van die maatregelen moet er landelijk actie worden ondernomen, of de wet zelfs worden aangepast. Grauss: „Jules Deelder zei al: binnen de perken zijn de mogelijkheden even onbeperkt als daarbuiten. Ik heb inderdaad beperkte bevoegdheden, maar mij past bescheidenheid: ook binnen die mogelijkheden zijn de zaken nog niet op orde.”

De wethouder realiseert zich dat het voor veel medewerkers binnen de gemeente een trendbreuk zal zijn. Niet alleen onderscheid maken tussen wie niet kan, en wie niet wil, en de laatste groep flink aanpakken. „Er is nog een derde groep: die het niet lukt, terwijl het wel zou kunnen. Die verdienen hulp.” Maar volgens hem is de bereidheid te helpen binnen de gemeente groot. „Er is alleen één plan nodig.”

In het plan zitten talloze samenwerkingsverbanden en convenanten; met de rechtbank, deurwaarders, de universiteit, de Hogeschool Rotterdam, middelbare scholen. Hoe denkt Grauss die allemaal mee te krijgen? „Die partijen melden zich zelf. Ik ben nu sinds juli vorig jaar bezig, en ik sta er nog bijna elke dag van verbaasd hoe groot de bereidheid in de stad is om dit probleem vanuit het hart aan te pakken.” Neem bijvoorbeeld de Hogeschool Rotterdam. Die leidt studenten op tot sociale hulpverlener, maar merkt tegelijk dat ook studenten worstelen met schulden. „Die zeggen: kunnen we eens komen praten.”