Priester Alejandro Solalinde (midden, in wit shirt) wordt omringd door journalisten bij een bezoek aan een opvangkamp voor migranten nabij de Amerikaans-Mexicaanse grens.

Foto Rebecca Blackwell/AP

Interview

Bedenker immigrantenkaravanen: 'Immigrantenkaravaan moet stoppen'

Alejandro Solalinde Deze woensdag ontvangt de Mexicaanse priester Alejandro Solalinde in Vlaardingen de Geuzenpenning voor zijn steun aan Latijns-Amerikaanse migranten die naar de VS willen.

Hij organiseerde zelf jaren op rij zogenoemde „migrantenkaravanen” door het zuiden van Mexico. Maar nu vindt priester Alejandro Solalinde – voorvechter van migrantenrechten en misschien wel de bekendste geestelijke van Mexico – dat deze vorm van collectief migreren moet stoppen. „De karavanen waren een noodzakelijk kwaad”, zegt hij. „Bedoeld om veiligheid te bieden aan migranten en om aandacht te vestigen op hun lot.” Maar nu hebben ze volgens de padre hun tijd gehad, zegt hij tijdens een bezoek aan Vlaardingen, waar hij deze woensdag de Geuzenpenning krijgt uitgereikt.

Solalinde krijgt de verzetsprijs voor zijn werk in de zuidelijke deelstaat Oaxaca, waar hij een opvanghuis bestiert voor migranten die vanuit Midden-Amerika of zuidelijk Mexico op weg zijn naar de Verenigde Staten. Deze uittocht uit vooral Honduras, El Salvador en Guatemala trekt de laatste maanden weer aan, maar bestaat al jaren. De exodus krijgt wel beduidend meer aandacht sinds eind 2018, kort voor de tussentijdse Congresverkiezingen, meerdere karavanen in de richting van de Amerikaanse zuidgrens trokken. President Trump haalde fel naar ze uit en voert ze op als argument voor zijn grensmuur.

„Voor Trump waren de beelden van die karavaan politiek goud waard”, zegt Solalinde, die zich zelfs afvraagt of Pueblos sin Fronteras, de organisatie erachter, „mogelijk donaties ontving van het Witte Huis. Waarom deden ze het uitgerekend rond deze datum en op deze manier?”

Toorn van Trump

Maar de toorn van Trump is niet de voornaamste reden dat de karavanen volgens hem niet meer georganiseerd zouden moeten worden. Het aantreden van een nieuwe Mexicaanse regering, begin december, maakt ze overbodig, meent Solalinde. De linkse president Andrés Manuel López Obrador is het voor migranten makkelijker aan het maken om in Mexico te wonen en werken. „Er zijn daar genoeg banen voor ze. Ze kunnen er geld verdienen om zo steeds verder noordwaarts trekken. Alleen wordt ze dat vaak niet verteld.”

Voor Trump waren de beelden van die karavaan politiek goud waard

Verandering van beleid gaat moeizaam, omdat in Mexico al jaren grof wordt verdiend aan de clandestiene migrantentrek. Door de georganiseerde misdaad, via mensenhandel, prostitutie, afpersingen en ontvoeringen. Maar ook door wat Solalinde „de geautoriseerde misdaad” noemt: de corrupte autoriteiten. Op alle bestuursniveaus proberen ook zij mee te profiteren. „We hebben meerdere voorbeelden gedocumenteerd van migranten die ontvoerd of afgeperst werden in detentiecentra van de immigratiedienst.” Zelf loopt Solalinde ook gevaar. Hij reist in Mexico altijd met vijf lijfwachten.

Dubbele dreiging

De eerste karavanen moesten bescherming bieden tegen deze dubbele dreiging van corruptie en criminaliteit. Maar de laatste tijd slagen ze daar steeds slechter in, ziet Solalinde. „Wij registreerden altijd alle deelnemers aan onze karavanen en vroegen naar hun achtergronden. Maar bij de grote karavaan van oktober 2018 raakten tientallen kinderen en vrouwen kwijt.” Ook werden wapens en drugs in beslag genomen. „En er liepen mensensmokkelaars mee om migranten te ronselen.”

De karavanen vormen zich voor vertrek uit Honduras of El Salvador via sociale media. Maar in deze Facebook- en WhatsApp-groepen van honderden mensen voeren vaak maar een paar personen prominent het woord. Dit duidt er volgens Solalinde op dat de groepen worden geïnfiltreerd of zelfs geïnitieerd door dezelfde netwerken die al jaren mensen door de regio smokkelen. Dat zou ook gelden voor sommige ngo’s die de migranten zeggen te willen helpen, stelt hij.

Lees ook: Hopend en whatsappend in de migrantenkaravaan

De karavanen wekken bij de deelnemers de valse verwachting dat ze de VS in geholpen zullen worden. Maar aan hun zuidgrens nemen de VS nog maar zeer mondjesmaat asielaanvragen in behandeling. Sommigen keren terug, anderen steken uiteindelijk clandestien de grens over om zo alsnog in de VS te geraken – of in ieder geval in de Amerikaanse asielprocedure.

Anderen blijven in Mexico. Solalinde: „Dat is hun plan-C. De VS zijn plan-A, Canada en Europa plan-B. Maar misschien zijn ze in Mexico eigenlijk wel het beste af. Mexico sluit geen kinderen op en scheidt geen gezinnen zoals de Amerikanen doen.”

Toch, stelt de padre, moet Mexico „niet in die val trappen dat het de grenswachter van de VS wordt. Dat het gaat meewerken aan onmiddellijke deportaties en arbitraire detenties.”

Voorgaande Mexicaanse regeringen knapten wel veel van het vuile werk op voor de Amerikanen, in ruil voor financiële en militaire bijstand. Migranten werden zo tot politiek wisselgeld in de relatie met Washington. De huidige regering wil de migranten beter beschermen en meer rechten gunnen.

Solalinde hoopt dat AMLO, zoals de president in Mexico genoemd wordt, erin slaagt de VS ervan te overtuigen dat het beste migratiebeleid zou zijn om de Midden-Amerikaanse herkomstlanden te stutten. De Amerikanen hebben hier ook de morele verplichting toe, vindt hij. De jeugdbendes die er de bevolking terroriseren en afpersen „hebben hun oorsprong in de inmenging van de VS in de regio tijdens de Koude Oorlog. En het neoliberale kapitalisme heeft de bevolkingen er verder verarmd.”

Solalinde denkt niet dat president Obrador zich door Trump laat intimideren. „Hij is niet bang voor hem, maar wel voorzichtig. Zeker met zo’n labiel mens als Trump, die migratie gebruikt voor electoraal gewin, is dat verstandig. AMLO wil niet aan dit spel deelnemen.”