Profiel

Het geheim van Ethiopian Airlines

Luchtvaartmaatschappij Ethiopian Airlines is de succesvolste luchtvaartmaatschappij van Afrika. Dat lukt het staatsbedrijf door ambtenaren buiten de deur te houden en minderheidsbelangen in concurrenten te kopen.

Een Ethiopian Airlines Boeing 737 Max 8.
Een Ethiopian Airlines Boeing 737 Max 8. EPA

Nadat zondagochtend vlucht ET 302 naar de Keniaanse hoofdstad Nairobi na 6 minuten vliegen neerstortte in de velden buiten de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba was het ongeloof tot ver buiten de grenzen van het Afrikaanse continent te horen. Ethiopian Airlines is met ruim 125 bestemmingen voor passagiers de absolute leider in Afrika, de snelst groeiende markt voor luchtvaartmaatschappijen ter wereld.

Net als de neergestorte Boeing 737 MAX 8, die nog geen zes maanden oud was, is de meerderheid van de 108 vliegtuigen tellende vloot van Ethiopian Airlines gloednieuw. Nog eens 66 nieuwe vliegtuigen zijn besteld. De lijn van ET 302, Addis Abeba-Nairobi, is voor Afrika wat Amsterdam-Londen is voor Europa. Onder de 157 slachtoffers waren behalve Kenianen en Ethiopiërs ook Canadezen, Chinezen, Italianen, Amerikanen, Fransen, Britten, Egyptenaren en Duitsers.

Voor de tweede maal in vijf maanden stortte een Boeing 737 MAX neer. Lees daarover: Bestseller van Boeing uit de gratie

Sinds Ethiopië de bloedige jaren van burgeroorlog en hongersnood achter zich liet, groeide Ethiopian Airlines met meer dan 1.600 procent. In de afgelopen tien jaar verviervoudigde het aantal passagiers tot 10 miljoen per jaar. Het bedrijf maakte in 2017 233 miljoen dollar (circa 206 miljoen euro) winst. De Ethiopiërs hebben daarbij de grote concurrenten in Kenia en zelfs die in de grootste economie van het continent Zuid-Afrika ver achter zich gelaten. Ethiopian Airlines vliegt nu op twee keer zoveel bestemmingen als South African Airways, dat aan corruptie ten onder dreigt te gaan.

Een van de belangrijkste geheimen achter dat succes is dat Ethiopian wel voor 100 procent in handen is van de regering, maar ambtenaren zich niet bemoeien met de dagelijkse leiding. Dat is een groot verschil met bijvoorbeeld South African Airways, waar oud-voorzitter Dudu Myeni ook voorzitter was van de Jacob Zuma Stichting en wordt beschuldigd van het doorsluizen van sommen contant geld aan toenmalig president Zuma.

„Veel Afrikaanse luchtvaartmaatschappijen worden gerund als het persoonlijke leengoed van de zittende regering”, zei de Ethiopisch-Amerikaanse luchtvaartconsultant Zemedeneh Negatu tegen de luchtvaartblog Aviationcv.com. De regering van de Ethiopische premier Abiy Ahmed gebruikt volgens The Economist „wel politieke en financiële invloed om landingsrechten in het buitenland te vergaren. Maar het dagelijks bestuur wordt overgelaten aan experts die via de private sector worden ingehuurd”. De hervormingsgezinde premier heeft plannen om een minderheidsbelang te verkopen aan buitenlandse investeerders.

Volgens topman Tewolde Gebremariam wordt het gros van de vloot gefinancierd door de Amerikaanse Exim Bank „omdat we altijd klant van Boeing zijn geweest”, zei hij tegen de Oegandese krant Daily Monitor. Ook andere banken als Barclays en HSBC bieden financiering, net als een aantal Chinese banken.

Een van de grootste obstakels voor de groei van Ethiopian Airlines is het protectionisme in het luchtruim van veel Afrikaanse landen.

Protectionisme in het luchtruim

Een van de grootste obstakels voor de groei van Ethiopian Airlines is het protectionisme in het luchtruim van veel Afrikaanse landen. In 1999 tekenden 44 Afrikaanse landen weliswaar een verklaring waarin ze luchtvaartmaatschappijen toestemming beloofden voor het vervoer van passagiers tussen twee landen. Maar de meeste landen bleven daarna toch stug vasthouden aan bescherming van hun eigen vliegtuigmaatschappijen. Ethiopian Airlines probeert die obstakels te omzeilen door minderheidsbelangen te kopen in beginnende luchtvaartmaatschappijen. Zo kocht het belangen in maatschappijen in Togo, Malawi, Zambia en Tsjaad en zijn er plannen voor Mozambique, DRC Congo en Djibouti. Togo, Malawi en Tsjaad zijn nu ook regionale hubs geworden, waarvandaan Ethiopian Airlines West-Centraal- en Zuidelijk Afrika bedient.

Tegelijk gaan de Ethiopiërs ook de strijd aan met de drie grote luchtvaartmaatschappijen Turkish Airlines, Emirates en Qatar die steeds meer terrein winnen op het Afrikaanse continent. Met 6 procent groei per jaar groeit de Afrikaanse markt sneller dan ieder andere regio. Volgens persbureau Reuters is 61 procent van de verbinding tussen Afrika en andere continenten nu in handen van niet-Afrikaanse luchtvaartmaatschappijen. Ethiopian richt het vizier ondertussen op de Amerikaanse markt, het Midden-Oosten en China. „Daar zit onze groei”, aldus topman Tewolde Gebremariam.