Groningers houden niet zo van Haagse cadeautjes

Provinciale Statenverkiezingen Mensen die een aardbeving hebben meegemaakt, kiezen vaker voor een lokale partij. Landelijke partijen krijgen kritiek.

Minister Eric Wiebes en Kajsa Ollongren, met met commissaris van de koning in Groningen René Paas tussen hen in, tijdens hun toelichting op de uitwerking van het Nationaal Programma Groningen.
Minister Eric Wiebes en Kajsa Ollongren, met met commissaris van de koning in Groningen René Paas tussen hen in, tijdens hun toelichting op de uitwerking van het Nationaal Programma Groningen. Foto Vincent Jannink / ANP

Een week nadat de Tweede Kamer unaniem besloot tot een parlementaire enquête naar de gaswinning, buigen de Groningers zich over de vraag op welke partij ze op 20 maart gaan stemmen. En dat zou tot verrassingen kunnen leiden.

Mensen die een aardbeving hebben meegemaakt, stemmen namelijk vaker op een lokale partij, blijkt uit een nog niet gepubliceerd onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen. „De kans daarop is 40 procent groter”, zegt politicoloog Simon Otjes.

Hij deed samen met psycholoog Katherine Stroebe en hoogleraar sociale psychologie Tom Postmes het onderzoek. Zij vergeleken het stemgedrag van mensen die een aardbeving hebben meegemaakt met vergelijkbare kiezers die dat niet hebben ervaren.

Groningers met bevingsschade hebben vaker psychische klachten

„De mensen die een aardbeving hebben beleefd voelen zich meer Groninger dan Nederlander, hebben minder vertrouwen in de nationale politiek en vallen daarom van hun normale stempatroon af”, concludeert Otjes.

Cadeautjes

Haagse cadeautjes pakken de Groningse kiezers dan ook niet enthousiast uit, zo bleek deze week, nadat maar drie ministers naar Groningen afreisden. Eric Wiebes (Economische Zaken, VVD) en Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) gaven maandag in het provinciehuis het startsein voor het Nationaal Programma Groningen, waarbij in tien jaar 1,15 miljard euro besteed wordt aan leefbaarheid in Groningen. Later op die dag tekenden diezelfde Ollongren en Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) een overeenkomst voor ruim 300 miljoen euro voor verbetering van de zorg in het gebied.

Maar daarover ging het tijdens het Grote Gronings Gaswinningsdebat in aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen nauwelijks. Eerst zien, dan geloven, was de boodschap van de bijna tweehonderd belangstellenden. Elf van de dertien partijen die meedoen aan de Statenverkiezingen kwamen daar opdraven bij het debat – georganiseerd door belangengroep Groninger Gasberaad – over de aanpak van de gaswinningsproblematiek, het belangrijkste verkiezingsthema in de provincie. Alleen nieuwkomers Forum voor Democratie en Denk ontbraken.

Sneller opgelost

Alle waren het erover eens dat de problemen van de Groningers sneller moeten worden opgelost. Maar hoe? De partijen kwamen tijdens het debat nauwelijks met concrete voorstellen of harde beloftes.

Twintig bezoekers gebruikten de interruptiemicrofoon. De één citeerde uit rapporten en onderzoeken, de ander vulde uitspraken van politici aan met cijfers. Het leek er bij vlagen op dat de kiezers beter geïnformeerd waren dan de politici zelf. Maar tussen feiten en emotie zit in Groningen een dun lijntje. Als VVD-lijsttrekker Mirjam Wulfse zegt dat de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) buitenspel is gezet in de toekenning van geld voor schadeherstel- en versterkingswerkzaamheden, stappen meteen drie mensen naar de interruptiemicrofoon. „De NAM is er niet tussenuit”, schalt Nicole van Eijkern (52) uit Appingedam door de microfoon, die in de praktijk nog steeds met de NAM te maken heeft. „Ik ben helemaal klaar met alle alle schade- en versterkingsrekenmodellen, instanties en geldbedragen waarover jullie debatteren”, zegt ze. „Het beste model, dat zijn wij. De mensen die in de huizen wonen.”

Brieven van de NAM

In de pauze vertelt Van Eijkern dat ze nog steeds brieven krijgt die ondertekend zijn door de NAM. „Dat frustreert”, zegt ze. Vijf jaar geleden meldde ze al schade aan haar huis, inmiddels is elke muur gescheurd, vertelt ze. Yvonne Morselt valt haar bij. Ze verhuisde van het dorpje Ten Boer, waar ze in een Rijksmonument woonde, naar de stad Groningen, vanwege de gasbevingsschade.

De twee jongste mensen in de zaal zijn Tim (29) en Liza (24), die niet met hun achternaam in de krant willen. Ze zijn voor het eerst bij een debat aanwezig, wonen in de stad Groningen en hebben geen aardbevingsschade. Maar dat maakt niet uit, zegt Tim, want „wij zijn allemaal Groningers en als je dertig kilometer verderop kijkt, lijkt het net een derde wereldland”.

Tim gaat op Forum voor Democratie stemmen. Waarom? „Omdat Baudet gas wil blijven oppompen, maar daarmee de Groningers een blanco cheque wil geven”, zegt Tim. Alle schade aan Groningse panden wordt dan vergoed. Liza gaat waarschijnlijk op de lokale Partij van het Noorden stemmen, want het vertrouwen in de landelijke partijen is ze kwijt.

Het is maar de vraag of de lokale Groningse partijen na de verkiezingen een vuist kunnen maken in Den Haag. Over één ding zijn de meeste fractievoorzitters het eens: de provinciepolitiek in Groningen staat aan de vooravond van een grote versplintering. En daar wordt hardop voor gevreesd.