Geen No Deal, maar wat dan wel weet Lagerhuis nog niet

Brexit Het Lagerhuis keerde zich woensdag tegen elke vorm van Brexit zonder overeenkomst met de EU. Maar wat er dan wel moet gebeuren, is onduidelijk. May is de controle kwijt.

In het Lagerhuis wordt de uitslag van de stemming over Brexit voorgelezen door de ‘tellers’.
In het Lagerhuis wordt de uitslag van de stemming over Brexit voorgelezen door de ‘tellers’. Foto Reuters

Het Britse Lagerhuis is tegen de Brexit-deal van Theresa May, maar wil ook geen Brexit zonder akkoord. Wat het Lagerhuis wel wil? Dat weet het nog niet. Dat is de conclusie na de stemming op woensdag.

Tegen alle verwachtingen in keurde het Lagerhuis een voorstel goed om een Brexit zonder akkoord met de Europese Unie compleet uit te sluiten. Dat plan gaat verder dan het voorstel van May om een No Deal-Brexit slechts voorlopig uit te sluiten. Het resultaat van de stemming is niet bindend, maar heeft grote politieke waarde en toont aan dat May de controle over het Lagerhuis, haar fractie en haar kabinet kwijt is.

Met een schorre stem die met de dag kwetsbaarder klinkt, probeerde de premier het verlies te gebruiken om steun te vergaren voor haar Brexit-deal, die dinsdag voor de tweede keer werd neergesabeld. Ze werd uitgelachen en weggehoond, maar diende een voorstel in waar morgen over gestemd wordt.

Daarin stelt ze een ultimatum. Als het besluiteloze Lagerhuis voor 20 maart, een dag voor de Europese top, instemt met haar Brexit-deal, dan zal May in Brussel uitstel aanvragen tot 30 juni. Die vertraging dient om de rest van de wetten die nodig zijn om uittreden te regelen door het parlement te loodsen. Met andere woorden: May is vastberaden haar Brexit-deal voor een derde keer aan het Lagerhuis voor te leggen.

Lees ook: May is te zwak voor succes op EU-top

Als het Lagerhuis op 20 maart haar deal niet heeft aangenomen, vraagt May steun om naar Brussel te gaan om eveneens uitstel aan te vragen. „Als het Lagerhuis de komende dagen geen deal wil steunen en niet zonder deal wil uittreden, dan wekt dat de suggestie dat veel langer uitstel nodig is”, zei May.

Strategie

De EU zal verlangen dat de Britse regering met een plan komt hoe ze in die extra tijd tot een strategie wil komen. Dat kán een tweede referendum betekenen. „Het risico daarvan is dat de Brexit misschien helemaal niet plaatsvindt. Dat schaadt de fragiele vertrouwensband tussen publiek en Lagerhuis”, zei May.

De premier gebruikte de nederlaag om een boodschap te sturen aan alle politici – de hardliners bij haar eigen partij, de Noord-Ierse Unionisten en Labour – die voor de Brexit zijn, maar tegen haar deal. May stelt hen voor de keus: de tijd dringt, de manoeuvreerruimte slinkt en als jullie niet mijn akkoord – hoe gehaat ook – steunen, zullen jullie nooit de onafhankelijkheidsdag meemaken die jullie in juni 2016 dachten te kunnen vieren.

Die strategie gaat er echter van uit dat politici nog met May gezien willen worden. Politici willen optrekken met schitterende zonnen, niet met opgebrande sterren. Nu nog voor de deal van May stemmen, kan door politici gezien worden als een verloren strijd steunen. May biedt hen een vorm van uittreden aan, maar Brexiteers die twee keer tegen haar deal stemden moeten de komende dagen een vraag beantwoorden: is de premier steun verlenen slechter voor hun imago dan treuzelen met de Brexit?

De stemming woensdag was deels voorsorteren op de opvolging van May. Door problemen met haar stem liet May het debat over aan Michael Gove, die wederom bewees een geestige en scherpe redenaar te zijn. Als gevolg hiervan voelde het debat aan als een open auditie.

Potentiële opvolgers willen aan de juiste kant van de geschiedenis staan. Kanshebber Sajid Javid (Binnenlandse Zaken) stemde bijvoorbeeld voor het plan om uitstel te vragen en vervolgens een gecontroleerde No Deal-Brexit door te voeren. Javid verwacht dus dat de volgende partijleider uit de kringen van Brexiteers komt.

Ministers Amber Rudd (Sociale Zaken) en Greg Clark (Economische Zaken) maakten een andere afweging. Zij weigerden de partijlijn van May te steunen. Normaal gesproken betekent dat ontslag, maar May liet via een woordvoerder weten dat de ministers aan mogen blijven, een teken van zwakte die de machteloosheid van May verder benadrukte.