Deze schoorsteen stopt straks met roken

Afscheid van een kolencentrale De Hemwegcentrale in Amsterdam gaat dicht. In de jaren vijftig was hij een bron van trots. De laatste tijd was de centrale vooral een mikpunt voor actievoerders.

De kolencentrale Hemweg-8, langs de A10-West bij de Coentunnel, gaat volgend jaar dicht.
De kolencentrale Hemweg-8, langs de A10-West bij de Coentunnel, gaat volgend jaar dicht. Foto Bram van de Biezen

Acht metershoge, rokende schoorstenen waren decennialang iconisch voor de Hemwegcentrale. In 1948 werd de eerste steen gelegd, en in 1953 werd de energiecentrale geopend door toenmalig wethouder B.C. Franke. Het was een centrale om trots op te zijn: dankzij de Hemweg kon de groeiende bevolking het huis verwarmen en het licht aandoen. In 1959 deed het Polygoonjournaal met veel enthousiasme verslag van de opening van een nieuw schakelstation. „Het is een in alle opzichten moderne centrale”, klinkt de typische polygoonstem.

In de decennia daarna is veel bijgebouwd en gesloopt. De eerste centrales, Hemweg 1 tot en met 4, stookten kolen en olie, de centrales 5 tot en met 7 gas en olie. Deze bestaan niet meer. In 1994 trad kolencentrale Hemweg-8 in werking en sinds 2012 draait ook gascentrale Hemweg-9. Iedereen die vanaf Amsterdam-West over de A10 richting het noorden rijdt, kent de twee centrales. Vlak voordat je de Coentunnel induikt zijn daar de hoge schoorsteen en witte, cilindervormige silo’s.

Volgend jaar sluit de kolencentrale zijn deuren. Aanvankelijk zou hij pas in 2024 dichtgaan, maar daar bracht het Urgenda-vonnis verandering in. De Nederlandse CO2-uitstoot moet van de rechter volgend jaar 25 procent minder zijn dan in 1990. Met een rokende Hemweg-8, de meest vervuilende kolencentrale van Nederland, lijkt dat onhaalbaar. Dus heeft het kabinet vorige week besloten de sluiting vier jaar naar voren te halen.

Lees ook de column van Auke Kok: Wat deed Rob Jetten daar nou bij die kolencentrale?

Wachten zat

Al jaren pleiten politici en actievoerders voor sluiting van de kolencentrale. Een jaar na de opening in 1994 kwam milieuorganisatie Greenpeace met een eerste actie. Bungelend aan de bliksemafleider schilderden actievoerders ‘STOP CO2’ op de 185 meter hoge schoorsteen. Talloze acties van Greenpeace volgden. In 1996 bood de organisatie een windmolen aan bij de Hemweg, vier jaar later bonden actievoerders zichzelf vast aan de kolentoevoer en in 2007 stortte de beweging 20 ton steenkool voor het hoofdkantoor van eigenaar Nuon.

Vanaf 2017 gingen meer partijen zich bemoeien met de kolencentrale. Vandebron, leverancier van groene energie, deed in dat jaar een bod van 1 miljoen euro op de centrale en startte de petitie ‘Wij willen #Hemweg’. Vandebron zei het wachten op sluiting zat te zijn. Ook Triodos Bank, Stichting DOEN en zelfs de gemeente Amsterdam waren bereid een miljoen in te leggen. Met de bijdrage van Greenpeace en burgerinitiatief Hete Kolen kwam het bod op 5 miljoen euro.

Geaccepteerd werd het niet: Nuon wilde alleen praten met het kabinet. Het energiebedrijf vroeg bovendien 55 miljoen euro voor vervroegde sluiting. Dat bedrag was volgens Nuon nodig voor de ontmanteling van de centrale en een vertrekregeling voor werknemers.

‘Wij willen #Hemweg’ hief zichzelf in het najaar van 2017 op, toen bekend werd dat het nieuwe kabinet alle kolencentrales uiterlijk in 2030 wilde sluiten. De actiegroep vond zichzelf daarom niet meer nodig. Minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) besloot vorig jaar dat de Hemweg al vóór 2025 zijn deuren moest sluiten.

Tweehonderd ontslagen

Greenpeace zegt „hartstikke blij” te zijn dat Hemweg-8 dicht gaat, „maar er is nog veel meer nodig om te voldoen aan het Urgenda-vonnis”.

Greenpeace is ‘hartstikke blij’ dat Hemweg-8 dicht gaat, maar er is nog veel meer nodig

Door de sluiting raken zo’n tweehonderd medewerkers hun baan kwijt, zegt een woordvoerder van Nuon. FNV-bestuurder Ruud Cornelisse laat weten dat veel meer mensen door het besluit worden geraakt. „Een paar honderd medewerkers uit de kolenketen waaronder de kolenoverslag en het vervoer zullen ook hun baan verliezen.” Sommige werknemers van de kolencentrale zullen volgens Cornelisse waarschijnlijk weer aan de slag kunnen bij andere energiecentrales van Nuon. „Maar of we iedereen daarmee blij kunnen maken, weet ik niet.” Greenpeace vindt dat er een „ruimhartige regeling” moet komen voor ontslagen werknemers.

En de automobilisten op de A10? Die behouden deels hun vertrouwde beeld. Niet de hele Hemweg verdwijnt: de gascentrale blijft voorlopig bestaan.

Correctie (19 maart 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de eerste centrales, Hemweg 1 tot en met 7, gas en olie stookten. Hemweg 1 tot en met 4 stookten echter kolen en olie. Dat is aangepast.