Opinie

Wanneer gaan tv-makers eens leren van hun fouten?

Hulptelevisie

Opnieuw een hulptv-programma in opspraak. Uit onderzoek van NRC bleek deze week dat Anorexia Eetclub (NTR), een programma van de publieke omroep waar zes jongeren met een eetstoornis worden gevolgd, geen oog had voor de kwetsbaarheid van (potentiële) deelnemers.

In de zoektocht naar kandidaten werden tientallen jongeren die actief waren op onder meer een online community voor eetstoornissen benaderd via mails en sociale media door producent Skyhigh TV - hofleverancier in het genre. De suggestie werd gewekt dat televisie ‘hulp’ kon bieden bij de ziekte waaraan mensen lijden. Ook werd een patiënt in eetstoornis-instelling Ursula gevraagd om mee te doen, zonder dat de makers de behandelaars op de hoogte stelden.

Lees ook: Hoe van alles misging in het selectietraject voor tv-programma Anorexia Eetclub

De afgelopen twee jaar heeft NRC in een serie onderzoeksverhalen vergelijkbare praktijken bij dergelijke realityprogramma’s blootgelegd. Keer op keer is hetzelfde patroon zichtbaar. Tv-producenten die koste wat kost en onder hoge tijdsdruk televisie willen maken en daarbij te weinig rekening houden met de kwetsbaarheid van bepaalde groepen die ze in beeld willen brengen. Het gaat hier onder meer om tienermoeders, mensen met schulden of met angst- en dwangstoornissen. Kandidaten die er zelf voor kiezen zich op te geven. En na afloop van de opnames vaak berooid en teleurgesteld achterblijven, vaker dan eens zwaar onder druk gezet door tv-producenten om niet met journalisten te praten over wat hen is overkomen.

Het gaat om programma’s van zowel de commerciële als de publieke omroep. Met name van de NPO, waarbij „gewerkt wordt vanuit publieke waarden” zoals NPO-voorzitter Shula Rijxman het onlangs omschreef, mag je meer verwachten. In de gedragscode van de NTR staat dat jongeren „beschermd moeten worden tegen onnodige emotionele belasting en tegen nadelige gevolgen voor hun welzijn, vooral in situaties waarin het voor hen extra moeilijk is die gevolgen te overzien”. Dit is allemaal onmogelijk te rijmen met wat er bij Anorexia Eetclub gebeurde.

NRC schreef eerder over misleidende hulptv-programma’s. Lees er alles over in ons dossier.

Eerder besloot BNNVARA na een stuk in NRC om de in televisieland gebruikelijke boeteclausules (zogenoemde quit claims) te schrappen uit deelnemerscontracten van het populaire tv-programma Vier Handen op Eén Buik, waarbij tienermoeders worden gevolgd. De clausule verplichtte tot het betalen van een boete als de kandidaten tijdens de opnames toch beslisten niet meer mee te willen doen. Het schrappen daarvan is een begin, maar het gaat nog lang niet ver genoeg.

Wat zou er moeten gebeuren? Hoogleraar en psychiater Damiaan Denys, die op zijn afdeling in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam ex-deelnemers van tv-programma’s al vaker zag langskomen, pleitte voor een algeheel verbod van hulptv-formats.

Dat gaat te ver. De publieke omroep bewijst bijna dagelijks in staat te zijn om integere televisie over kwetsbare groepen te kunnen maken. En dat moet ook: het is de taak van de publieke omroep om kijkers inzicht te helpen verschaffen in de ingewikkelde problematiek waar kwetsbare groepen in de samenleving mee te maken hebben.

De vraag is: moet dat in een gejaagd zes- of tiendelig realityformat, gemaakt door tv-producenten voor wie het weinig uitmaakt of ze voor de publieke of commerciële omroep werken? Moet dat door kandidaten onder druk te zetten om mee te doen of door hen achter de rug van hun behandelaars te benaderen?

Televisiemakers moeten (opnieuw) kritisch naar zichzelf en hun manier van werken kijken. Het is tijd om deze formats te herzien. Niet iedere doelgroep leent zich voor een hulptraject op televisie.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.