‘Verlamd’ OM is vooral aan het wachten

Integriteit Het onderzoek naar integriteitsschendingen binnen het OM leidt tot bestuurlijke verlamming. Het CDA vraagt om actie.

Marianne Bloos, Jan Watse Fokkens, Marc van Nimwegen
Marianne Bloos, Jan Watse Fokkens, Marc van Nimwegen Foto Bas Czerwinski, Bart Maat / ANP

Een konijn. Chris van Dam, Tweede Kamerlid voor regeringspartij CDA, vergelijkt de leiding van het Openbaar Ministerie het liefst met dit dier. „Het college van procureurs-generaal lijkt op een konijn dat hulpeloos staart in de koplampen van een auto.” Van Dam is oud-officier van justitie.

Het al maar uitblijven van de bevindingen van de commissie-Fokkens, die sinds juni vorig jaar integriteitsschendingen binnen het Openbaar Ministerie onderzoekt, heeft volgens Van Dam bij deze organisatie geleid tot bestuurlijke verlamming. Belangrijke besluiten worden door de top van het OM niet genomen zolang onduidelijk is wat bijvoorbeeld de personele consequenties zullen zijn van het onderzoek, dat zich onder meer richt op het verzwijgen van affectieve relaties tussen leidinggevende aanklagers. Het is denkbaar dat minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) de conclusies van de commissie zal gebruiken om in te grijpen bij de leiding van het OM.

Wachten op Fokkens is nu de voornaamste activiteit bij het OM. De presentatie van het onderzoek, door een driekoppige commissie onder leiding van de voormalige procureur-generaal van de Hoge Raad Jan Watse Fokkens, is al drie keer uitgesteld. Deze maand gaat het onderzoek zijn driehonderste dag in en nog altijd is geen datum bekend waarop de bevindingen bekend worden gemaakt.

Door besluiteloosheid wachten inmiddels vijf parketten op de benoeming van een nieuwe hoofdofficier van justitie. In de zomer van 2018 werden de hoofdofficieren van justitie van Rotterdam (Marc van Nimwegen) en die van het functioneel parket (Marianne Bloos) naar huis gestuurd. Fokkens bekijkt of zij hebben gejokt over hun relatie. Die zou al zijn ontstaan toen Van Nimwegen als procureur-generaal verantwoordelijk was voor de benoeming van Bloos tot hoofdofficier van justitie. Van Nimwegen en Bloos zitten sinds negen maanden met betaald buitengewoon verlof thuis.

In de nasleep van deze kwestie heeft het college van procureurs- generaal na ander tussentijds integriteitsonderzoek de hoofdofficier van justitie in Breda Charles van der Voort uit zijn functie gezet. Deze maand vertrekken bovendien de vooraanstaande hoofdofficieren van justitie van Den Haag (Bart Nieuwenhuizen) en Utrecht (Jet Hoogendijk). Ze willen hun laatste jaren als magistraat liever zittend – als rechter – doorbrengen.

Onwenselijk machtsvacuüm

Het machtsvacuüm is volgens Tweede Kamerlid Van Dam hoogst onwenselijk. „Er lopen grote strafonderzoeken, dan is het belangrijk dat een burgemeester met een volledig bevoegde hoofdofficier zaken kan doen, en niet met een waarnemer.”

Op basis van informatie verkregen via een anoniem meldpunt voor klokkenluiders en het horen van zo’n vijftig personen heeft Fokkens eind vorig jaar een concept-rapport geschreven. Het stuk is voor wederhoor voorgelegd aan Bloos en Van Nimwegen. Vooral Van Nimwegen is vervolgens kwaad geworden over verschillende aantijgingen van hoofdofficieren van justitie aan zijn adres over de stiekeme relaties die hij aanging.

Van Nimwegen heeft in december een klacht ingediend bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Er is volgens hem sprake van schending van de Algemene Verordening Gegevensbescherming. „De commissie-Fokkens verzamelt gegevens met betrekking tot het seksuele gedrag van mijn cliënt en dat is verboden”, zegt de advocaat van Van Nimwegen, Robert Hein Broekhuijsen. Volgens deze raadsman, die eerder als officier van justitie werkte op het parket van Bloos, kan de wijze waarop Fokkens zijn onderzoek doet „op geen enkele wijze de toets der kritiek doorstaan. Zelfs het recht op hoor en wederhoor wordt geweld aangedaan”. De commissie probeert volgens Broekhuijsen „haar gesprekken met individuen geheim te houden hetgeen ook in strijd is met de verordening”.

De Autoriteit Persoonsgegevens berichtte partijen vorige week dat behandeling van de klacht nog wel drie maanden kan duren. Nog meer uitstel is volgens Tweede Kamerlid Van Dam onaanvaardbaar. „Ik ga minister Grapperhaus vragen om nu met een rapport te komen. Het zou verstandig zijn als Fokkens in ieder geval op hoofdlijnen al conclusies bekendmaakt, zodat we kunnen bepalen hoe het verder moet met het OM. ”

Een groep vrouwelijke officieren van justitie heeft besloten de afloop van het aanhoudende integriteitsonderzoek niet langer af te wachten. Ze vinden dat Marianne Bloos al lang genoeg in de hoek heeft gestaan. De met verlof gestuurde hoofdofficier van justitie werd uitgenodigd op een bijeenkomst van het OM-vrouwennetwerk. Het college van procureurs-generaal had er geen bezwaar tegen, zegt een OM-woordvoerder. „Collega’s hebben de vrijheid om voor een informele borrel mensen uit te nodigen.”