May en EU passen deal aan met ‘extra verklaring’

Brexit De Britse premier May kreeg een garantie van de EU over de Ierse grens. Gaat het Lagerhuis dinsdagavond wel akkoord?

Maandagavond sloten de Britse premier May en Commissievoorzitter Jean-Claude een akkoord over de interpretatie van de neteligste delen van de Brexit-deal.
Maandagavond sloten de Britse premier May en Commissievoorzitter Jean-Claude een akkoord over de interpretatie van de neteligste delen van de Brexit-deal. Foto Vincent Kessler/AFP

Na het onderhandelen, vangt nu het wegen en rekenen aan. Maandagavond sloten de Britse premier Theresa May en Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie, in Straatsburg een akkoord over de interpretatie van de neteligste delen van de Brexit-deal. Deze dinsdag moet May het sceptische Lagerhuis weten te overtuigen dat aanpassingen wezenlijk zijn en dat vóór haar akkoord stemmen de beste manier is om een ordentelijke Brexit te regelen.

De twist gaat over de noodoplossing die na 2020 de grens op het Ierse eiland onzichtbaar moet houden – als de EU en de Britten niet tijdig tot een handelsakkoord weten te komen. Een aanzienlijk deel van het Lagerhuis vreest dat de noodoplossing het VK permanent ketent aan de Europese douane-unie.

Noodoplossing

De EU beloofde nogmaals dat de noodoplossing tijdelijk is en niet gebruikt mag worden om de Britten te gijzelen – als de onderhandelingen over een toekomstige handelsdeal vastlopen. May verkocht de afspraken als winst. „Dit zijn betekenisvolle bindende verzekeringen”, zei ze. Juncker temperde. „Deze afspraken vullen het scheidingsakkoord aan, zonder de afspraken te heropenen.” Met andere woorden: oude wijn in nieuwe zakken.

De materie is ingewikkeld, en zo’n juridisch ingewikkelde brij van clausules en kruisverwijzingen naar artikelen in het uittredingsakkoord, gaat de werkelijke gevolgen van de afspraken niet alleen gewone Britten maar ook Lagerhuisleden de pet te boven.

De inhoud is op dit moment ook ondergeschikt aan de stemming in het Lagerhuis. Een deel van de Tories wil heel graag vermijden dat Mays deal wordt weggestemd. Maar zij hebben zich in december en januari zo hevig verzet tegen haar akkoord, dat ze op zoek zijn naar een manier zonder gezichtsverlies een draai te maken. Een nieuwe verpakking voor bestaande Brexit-afspraken kan daarvoor dienen.

Geen nieuw Brexit-akkoord

Voorafgaand aan de stemming dinsdagavond zal Geoffrey Cox, de hoogste juridische adviseur van de regering, zijn advies uitbrengen. Als hij tevreden is met de aanpassingen, zal een deel van de Tories om zijn. Dat is het spel deze dinsdag in het Lagerhuis.

Volg de laatste ontwikkelingen rondom de Brexit in ons Brexitblog

De regering van May zegt dat dit compromis alles verandert. Dit is volgens de regering een betere deal dan de deal die zij in december sloot en waar ze toen van zei dat het het hoogst haalbare was. De felste tegenstanders van May, Labour en de hardliners binnen haar eigen partij, zullen zeggen dat na het bliksembezoek aan Straatsburg alles hetzelfde is.

Keir Starmer, die het Brexit-dossier doet voor oppositiepartij Labour, sprak maandagavond van een absurde situatie. „May beloofde dat ze naar Brussel ging om de scheidingsakte aan te passen. Daarna stemde ze voor een voorstel om de noodoplossing te vervangen met iets anders. Dat is allemaal niet gebeurd. Dit is geen grote wijziging, maar een herhaling.” Zijn belangrijkste punt: May beloofde een nieuwe Brexit-deal en komt thuis met een afspraak waar geen letter aan veranderd is. Starmer kondigde aan dat Labour dinsdag tegen de deal zal stemmen.

No Deal

De rechterflank van de Tories was afwachtend. Zij voelt de druk: ze is fel voorstander van het uittreden, vindt de deal van May slecht, maar beseft dat als zij dinsdag principieel tegen stemt, de kans toeneemt dat de Brexit uit- of afgesteld wordt.

Als het Brexit-akkoord dinsdag sneuvelt, wordt woensdag over het uitsluiten van No Deal gestemd. In januari bleek in een niet-bindende stemming dat het Lagerhuis zo’n ontwrichtende Brexit niet wil. En dan wordt er donderdag gestemd over uitstel van de Brexit. Als het Lagerhuis No Deal wil voorkomen, moet het haast wel instemmen met een vertraging, anders vindt op 29 maart alsnog een Brexit zonder akkoord plaats.

May wil hooguit kort uitstel, tot eind mei, om te voorkomen dat de Britten bij de Europese verkiezingen Europarlementariërs moeten kiezen. Een aantal Europese hoofdsteden wil uitstel van anderhalf jaar, zodat de Britten de Brexit kunnen ‘resetten’ – codetaal voor óf een draai naar een zachtere Brexit (deelname interne markt en douane-unie), óf een nieuw Brits referendum. Dat kan dus de uitkomst zijn van deze week: de constatering dat de Brexit-saga niet in de ontknoping, maar in de opbouw verkeert.

    • Melle Garschagen