Hoe de hype van de zelfsturende teams voorbij ging

Japke-d. vraagt door In 2016 schreef Japke-d. Bouma al dat ‘zelfsturing’ niet altijd werkt. Nu zijn twee grote thuiszorgorganisaties ermee gestopt. Is dat toeval?

Illustratie Tomas Schats

Ik ga natuurlijk niet zeggen dat ik het al voorspeld had, dat zou kinderachtig zijn. Maar ik hád het natuurlijk wel voorspeld: dat zelfsturende teams niet altijd een goed idee zijn.

Ik schreef erover in 2016. Dat het me zo verbaasde dat zelfsturende teams – werken zonder managers – zo’n hype was geworden, vooral in de thuiszorg. Daar holde iedereen achter Buurtzorg Nederland aan, die zelfsturing in 2006 had ingevoerd en daar heel succesvol mee was geworden. De bezwaren leken me duidelijk: het lijkt me een hel als je geen baas meer hebt om over te kunnen klagen. Maar belangrijker: wie neemt de moeilijke beslissingen in een zelfsturend team?

Ik weet ook wel dat het niet aan mij ligt, maar ik begin steeds meer gelijk te krijgen. Begin dit jaar stopte thuiszorgbedrijf Cordaan met zelfsturing, maar drie jaar geleden had thuiszorgbedrijf Laurens in Rotterdam dat ook al gedaan. De grote jongens in Amsterdam én Rotterdam: was dat nog toeval?

Ik vroeg het Geertje Morée van Cappellen, sinds een jaar directeur thuiszorg van Laurens. Ze zit er te kort om alles te weten over het begin én het einde van de zelfsturing bij Laurens. Maar ik mocht alles erover vragen.

Jullie stopten al best vroeg met zelfsturing.

„Ja, we begonnen ermee in 2013 en stopten ermee in 2016.”

Waarom begon Laurens met zelfsturing?

„Het was een hype in die periode. Buurtzorg was de gangmaker. Het was de trend.”

Niemand dacht: laten we eerst een doortimmerd plan maken?

„Dat was er wel degelijk! Je had toen ‘in voor zorg’, een ‘kwaliteitsprogramma’ van brancheorganisatie Vilans. Je kon met subsidie van het ministerie van VWS een ‘quickscan’ laten maken en advies krijgen van een verandercoach over meer innovatiekracht.”

Als je quickscan, verandercoach en innovatiekracht hoort krijg je toch meteen argwaan?

„Haha, ik snap jouw journalistieke vraag, maar er zat dus wel degelijk expertise achter. Het was toen ook niet zo’n gek idee: onze medewerkers werkten al autonoom bij cliënten, ze waren gewend aan verantwoordelijkheid.”

Het ging mis in 2015. Laurens kwam in een crisis terecht, leed een verlies van 25 miljoen euro en belandde op de zwarte lijst van de Inspectie voor de Volksgezondheid. De directie kon door de zelfsturing onvoldoende de controle terugpakken. De zelfsturing was zelfs een van de oorzaken van die crisis, zei toenmalig bestuursvoorzitter Vincent Maas in een interview met het blad Zorgvisie. Laurens kón niet anders dan ermee stoppen.

Hoe gaat het nu?

„We hebben nu weer managers. Die maken de planning, de roosters, zorgen ervoor dat iedereen de juiste middelen heeft om mee te werken en dat de digitale registratie werkt.”

Joop van den Ende zei ooit: een manager moet de vloer aanvegen voor talent.

„Ja, dat is een treffende vergelijking. Wij hebben hier bij Laurens de metafoor dat managers ervoor moeten zorgen dat alle keien op de weg worden opgeruimd voor het personeel.”

Dat is geen vegen meer, dat is puinruimen.

„Ja! Thuiszorg is heel complex geworden. We zien onze managers als fietsenmakers.”

Wie zijn dan de fietsen?

„Nee, niet de fietsen, de fietsérs! Dat zijn onze medewerkers. We willen daarmee laten zien wat onze managers moeten doen: zorgen dat het materiaal op orde is; een scheutje olie als het stroef gaat, banden plakken, dienend zijn.”

Hoe kijken jullie terug op de zelfsturing?

„Het was toen gewoon het momentum.”

Met de kennis van nu, zei Balkenende ooit.

„Dat is te simpel. De thuiszorg is de afgelopen jaren heel erg veranderd. De financiering is heel ingewikkeld geworden, maar we hebben nu ook veel minder hogeropgeleid personeel waarmee zelfsturen minder voor de hand ligt.”

Is dit het einde van de hype?

„Ja, ik denk het wel. Maar op veel plekken werkt het nog wél goed, bijvoorbeeld bij Zorg Accent in het oosten.”

Geen collectieve verdwazing meer?

„Dat is een mooie typering van wat er gaande was. Maar die is zeker voorbij.”

Wat zeggen jullie tegen goeroes die zelfsturing nog steeds het ei van Columbus vinden?

„Ze mogen hier best komen kijken. De zelfsturing is trouwens ook niet helemaal verdwenen. Er zijn teams die de routeplanning deels weer zelf willen doen.”

Toch weer zelfsturing!

„Alleen waar het helpt en waar medewerkers het écht willen. En heel voorzichtig.”

De ‘jeuktweets’ van deze week

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.